อุดมศึกษาไทยในภาวะเปลี่ยนผ่าน: การปรับตัวของมหาวิทยาลัยดิจิทัลในยุคปัญญาประดิษฐ์

บทคัดย่อ

            บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านของอุดมศึกษาไทยและการปรับตัวของมหาวิทยาลัยดิจิทัลในบริบทของการเปลี่ยนแปลงที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) โดยมุ่งอธิบายผลกระทบต่อบทบาทของสถาบันอุดมศึกษาในการผลิตกำลังคนการสร้างองค์ความรู้ และการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต การศึกษานี้ใช้การวิเคราะห์เอกสารเชิงวิพากษ์ (Critical Document Analysis) ร่วมกับการสังเคราะห์เชิงบรรยาย (Narrative Synthesis) จากวรรณกรรม ทางวิชาการ งานวิจัยทั้งในและต่างประเทศ เอกสารเชิงนโยบาย และรายงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อสังเคราะห์แนวโน้ม ความท้าทาย และทิศทางการพัฒนาอุดมศึกษาไทยในยุคดิจิทัล ผลการศึกษาพบว่า สถาบันอุดมศึกษาไทยได้เร่งปรับตัวผ่านการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะ (Competency-Based Education: CBE) การประยุกต์ใช้แนวคิดการศึกษาที่มุ่งผลลัพธ์การเรียนรู้ (Outcome-Based Education: OBE) การพัฒนาระบบคลังหน่วยกิต (Credit Bank) การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) และการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ในการจัดการศึกษา เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจฐานความรู้และตลาดแรงงานยุคใหม่ ขณะเดียวกัน ข้อมูลจากระบบ CHECO สะท้อนแนวโน้ม การเพิ่มขึ้นของหลักสูตรที่ได้รับการปรับปรุงและรับรองมาตรฐาน โดยเฉพาะในสาขาที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีดิจิทัล นวัตกรรม และปัญญาประดิษฐ์ อย่างไรก็ตาม การสังเคราะห์งานวิจัยร่วมสมัยชี้ให้เห็นว่า การเปลี่ยนผ่านของอุดมศึกษาไทยยังมุ่งเน้นการปรับตัวด้านโครงสร้างและเทคโนโลยีมากกว่าการเปลี่ยนแปลงกระบวนการเรียนรู้ การจัดการเรียนการสอน และการพัฒนาสมรรถนะด้านการคิดวิเคราะห์ การคิดเชิงวิพากษ์ และคุณลักษณะความเป็นมนุษย์ของผู้เรียน บทความเสนอว่า การพัฒนาอุดมศึกษาไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์ควรมุ่งสร้างสมดุลระหว่างการใช้เทคโนโลยีเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาและการธำรงพันธกิจของมหาวิทยาลัยในการพัฒนามนุษย์ องค์ความรู้ และคุณค่าทางสังคม โดยส่งเสริมระบบนิเวศการเรียนรู้ที่บูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ากับการพัฒนาสมรรถนะ การคิดเชิงวิพากษ์ และการเรียนรู้ตลอดชีวิต อันจะนำไปสู่การพัฒนาอุดมศึกษาไทยอย่างยั่งยืนในภาวะเปลี่ยนผ่านสู่สังคมดิจิทัล