การธำรงรักษาครูเพื่อเสริมสร้างเสถียรภาพและความยั่งยืนขององค์กรทางการศึกษา: Teacher Retention to Enhance the Stability and Sustainability of  Educational Organizations

ปนิดา  เทพสุวรรณ; ธีรเมธ  เทพสุริยวงศ์; บุษยมาศ  ทาแฝง; ประธาน  พะลาด; เพชรรัตน์  ขำบัณฑิตย์; สถิรพร  เชาวน์ชัย

ผู้แต่ง

ปนิดา เทพสุวรรณ สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
ธีรเมธ เทพสุริยวงศ์ สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
บุษยมาศ ทาแฝง สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
ประธาน พะลาด สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
เพชรรัตน์ ขำบัณฑิตย์ สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
สถิรพร เชาวน์ชัย สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวคิด ทฤษฎี และแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับการธำรงรักษาครู เพื่อเสริมสร้างเสถียรภาพและความยั่งยืนขององค์กรทางการศึกษา โดยใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรม ทั้งในประเทศและต่างประเทศในช่วง พ.ศ. 2553–2566 (ค.ศ. 2010–2023) แล้วนำมาสังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิดเชิงทฤษฎี สำหรับผู้บริหารสถานศึกษา

ผลการสังเคราะห์พบว่า การธำรงรักษาครูเป็นกลไกสำคัญที่ส่งผลโดยตรงต่อความมั่นคงและความยั่งยืนขององค์กรทางการศึกษา เนื่องจากครูเป็นทรัพยากรมนุษย์หลักในการพัฒนาคุณภาพของผู้เรียน ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการธำรงรักษาครูประกอบด้วย 5 ด้าน ได้แก่ (1) ความผูกพันต่อองค์กร (2) สภาพแวดล้อมในการทำงาน (3) ความพึงพอใจในการทำงาน (4) ภาวะผู้นำของผู้บริหาร และ (5) การมีส่วนร่วมในโรงเรียน

แนวทางการธำรงรักษาครูสามารถดำเนินได้ใน 3 ระดับ คือ ระดับบุคคล ระดับกลุ่ม และระดับองค์การ บทบาทของผู้บริหารที่มีภาวะผู้นำเชิงวิสัยทัศน์ ความเป็นธรรม สนับสนุนสวัสดิการ และเปิดโอกาสให้ครูมีส่วนร่วมในการบริหารโรงเรียนอย่างเท่าเทียม จะช่วยสร้างแรงจูงใจ ขวัญกำลังใจ และความภาคภูมิใจในวิชาชีพ ซึ่งนำไปสู่ความผูกพันต่อองค์กร การคงอยู่ของครู และการยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กาญจนาภา ศรีบุญเรือง. (2553). การบริหารทรัพยากรมนุษย์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เขมจิรา กุลขำ. (2564). การธำรงรักษาบุคลากรที่ส่งผลต่อความผูกพันต่อองค์กรในโรงเรียนนานาชาติภาคใต้ [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

ทักดนัย เพชรเภรี, ชัยวัฒน์ ประสงค์สร้าง, และสมบัติ ท้ายเรือคำ. (2556). การพัฒนารูปแบบการธำรงรักษาบุคลากรครูในโรงเรียนเอกชนประเภทสามัญศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 15(3), 45–58.

ธรรมสมพงษ์ ณ ราชบุรี, และสืบเสาะ สุวรรณ. (2565). บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21 โรงเรียนสาธิตในจังหวัดปทุมธานี. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 6(3), 865–879. [https://doi.org/10.14456/jeir.2022.20](https://doi.org/10.14456/jeir.2022.20)

เบญจมาศ ทองเรือง. (2560). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการธำรงรักษาบุคลากรให้คงอยู่ในองค์กร: กรณีศึกษาบริษัท ไทย พีพี-อาร์ จำกัด และบริษัทในเครือ [วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา].

พิชิต เทพวรรณ์. (2554). การจัดการทรัพยากรมนุษย์เชิงกลยุทธ์: แนวคิดและกลยุทธ์เพื่อความได้เปรียบทางการแข่งขัน. กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.

วิน เชื้อโพธิ์หัก. (2543). การบริหารงานบุคคล. กรุงเทพฯ: อมราการพิมพ์.

สถิรพร เชาวน์ชัย. (2564). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการคงอยู่ในการทำงานของครูโรงเรียนเอกชนจังหวัดพิษณุโลก. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 15(2), 101–118.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2547). มาตรฐานการศึกษาของชาติ. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2551). รายงานการวิจัยเพื่อพัฒนานโยบายและยุทธศาสตร์การศึกษาของชาติ. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.

อนุพงษ์ หมื่นชัยยะ. (2561). แนวทางการธำรงรักษาบุคลากรระดับปฏิบัติการของโรงแรม 4 ดาวในจังหวัดภูเก็ต [วิทยานิพนธ์การจัดการมหาบัณฑิต, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์].

Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). *Transformational leadership* (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Collie, R. J. (2021). COVID-19 and teachers' somatic burden, stress, and emotional exhaustion: Examining the role of principal leadership and workplace buoyancy. *AERA Open, 7*(1), 1–15. [https://doi.org/10.1177/2332858420986187](https://doi.org/10.1177/2332858420986187)

Darling-Hammond, L., & Podolsky, A. (2019). Breaking the cycle of teacher shortages: What kind of policies can make a difference? *Education Policy Analysis Archives, 27*(34), 1–17. [https://doi.org/10.14507/epaa.27.4633](https://doi.org/10.14507/epaa.27.4633)

Doherty, R. (2010). Making employee engagement an end-to-end practice. *Strategic HR Review, 9*(3), 32–37. [https://doi.org/10.1108/14754391011040046](https://doi.org/10.1108/14754391011040046)

Guarino, C. M., Santibañez, L., & Daley, G. A. (2006). Teacher recruitment and retention: A review of the recent empirical literature. *Review of Educational Research, 76*(2), 173–208. [https://doi.org/10.3102/00346543076002173](https://doi.org/10.3102/00346543076002173)

Hargreaves, A., & Fullan, M. (2020). Professional capital after the pandemic: Revisiting and revising classic understandings of teachers' work. *Journal of Professional Capital and Community, 5*(3/4), 327–336. [https://doi.org/10.1108/JPCC-06-2020-0039](https://doi.org/10.1108/JPCC-06-2020-0039)

Herzberg, F. (1966). *Work and the nature of man*. World Publishing.

Ingersoll, R. M., & Tran, H. (2023). *Teacher shortages and turnover: Myths and realities*. Consortium for Policy Research in Education, University of Pennsylvania.

Kraft, M. A., Marinell, W. H., & Shen-Wei Yee, D. (2016). School organizational contexts, teacher turnover, and student achievement: Evidence from panel data. *American Educational Research Journal, 53*(5), 1411–1449. [https://doi.org/10.3102/0002831216667478](https://doi.org/10.3102/0002831216667478)

Liu, Y., Bellibaş, M. Ş., & Gümüş, S. (2021). The effect of instructional leadership and distributed leadership on teacher self-efficacy and job satisfaction: Mediating roles of supportive school culture and teacher collaboration. *Educational Management Administration & Leadership, 49*(3), 430–453. [https://doi.org/10.1177/1741143220910438](https://doi.org/10.1177/1741143220910438)

OECD. (2020). *TALIS 2018 results (Volume II): Teachers and school leaders as valued professionals*. OECD Publishing. [https://doi.org/10.1787/19cf08df-en](https://doi.org/10.1787/19cf08df-en)

Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2020). Teacher burnout: Relations between dimensions of burnout, perceived school context, job satisfaction and motivation for teaching: A longitudinal study. *Teachers and Teaching, 26*(7–8), 602–616. [https://doi.org/10.1080/13540602.2021.1913404](https://doi.org/10.1080/13540602.2021.1913404)

Sutcher, L., Darling-Hammond, L., & Carver-Thomas, D. (2019). Understanding teacher shortages: An analysis of teacher supply and demand in the United States. *Education Policy Analysis Archives, 27*(35), 1–40. [https://doi.org/10.14507/epaa.27.3696](https://doi.org/10.14507/epaa.27.3696)