มาตรการทางกฎหมายไทยในการตัดสินใจทางสุขภาพแทนผู้ป่วยที่หมดความสามารถในการแสดงเจตนา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
เมื่อผู้ป่วยเข้าสู่วาระสุดท้ายของชีวิตและสูญเสียความสามารถในการตัดสินใจ คำถามที่ว่าผู้ใดมีอำนาจตัดสินใจทางการแพทย์แทนผู้ป่วย ยังคงเป็นประเด็นปัญหาที่กฎหมายไทยมิได้ให้คำตอบไว้อย่างชัดเจน แม้มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 จะรับรองสิทธิของบุคคลในการทำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือยุติความทรมานจากความเจ็บป่วย แต่สิทธิดังกล่าวเป็นสิทธิเฉพาะตัวซึ่งไม่อาจมอบหมายให้ผู้อื่นใช้แทนได้ ในทางปฏิบัติ ครอบครัวและแพทย์จะใช้วิธีร่วมกันตัดสินใจแทนผู้ป่วยโดยปราศจากกรอบกฎหมายใดรองรับ บทความนี้ใช้วิธีวิเคราะห์ตัวบทกฎหมายประกอบกับการเปรียบเทียบกฎหมายเชิงหน้าที่ เพื่อชี้ให้เห็นว่ากฎหมายไทยยังขาดทั้งเครื่องมือที่ให้ผู้ป่วยตั้งตัวแทนในการตัดสินใจทางสุขภาพแทนตนเมื่อถึงเวลาที่ตนไร้ความสามารถในการตัดสินใจ และลำดับผู้ตัดสินใจแทนโดยปริยายตามกฎหมาย โดยถอดบทเรียนจากระบบกฎหมายสหรัฐอเมริกาซึ่งพัฒนากฎหมายทั้งสองนี้มาอย่างยาวนาน บทความเสนอให้ประเทศไทยวางกรอบกฎหมายแบบลำดับชั้น ที่จะส่งผลให้ (1) ทำให้บทบาทของครอบครัวซึ่งทำกันเป็นปกติอยู่แล้วโดยพฤตินัย มีสถานะทางกฎหมายอย่างเป็นทางการ ผ่านลำดับผู้ตัดสินใจแทนทางสุขภาพตามกฎหมาย และ (2) เพิ่มเครื่องมือให้ผู้ป่วยตั้งตัวแทนโดยสมัครใจ พร้อมปรับให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมที่มีครอบครัวเป็นศูนย์กลาง ทั้งนี้ ข้อเสนอดังกล่าวจะช่วยสร้างความชัดเจนทางกฎหมายแก่การตัดสินใจทางการแพทย์ในช่วงท้ายของชีวิต ลดความไม่แน่นอนในทางปฏิบัติของบุคลากรสาธารณสุข และส่งเสริมการเคารพเจตนาของผู้ป่วยควบคู่กับบทบาทของครอบครัว
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ฐากูร กาญจโนภาศ และศรัณย์ ธนพฤฒิวงศ์. (2567). การวางแผนดูแลล่วงหน้าในผู้สูงอายุ. Ramathibodi Medical Journal, 47(4): 46-60.
พิมอากรณ์ เสียมไหม, สายพิณ หัตถีรัตน์ และกิติพล นาควิโรจน์. (2565). แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปและแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวของไทยเผชิญกับความท้าทายอะไรบ้าง เมื่อพูดคุยเรื่องการวางแผน ดูแลล่วงหน้ากับผู้ป่วยระยะประคับประคองและครอบครัว: การวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารกรมการแพทย์, 47(1): 94-102.
พิสิษฐ์ ศรีอัคคโภคิน. (2561). การสำรวจความรู้ความเข้าใจของนักกฎหมายไทยที่มีต่อเรื่องสิทธิผู้ป่วยและญาติในการปฏิเสธการรักษาพยาบาลในวาระสุดท้ายของชีวิต. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย แม่ฟ้าหลวง, 1(1): 139-158.
Annas, G.J. (1991). The health care proxy and the living will. N Engl J Med, 324(17): 1210-1213.
Blackhall, L.J., Murphy, S.T., Frank, G., Michel, V., & Azen, S. (1995). Ethnicity and Attitudes Toward Patient Autonomy. JAMA, 274(10): 820-825.
Buchanan, A., & Brock, D.W. (1986). Deciding for others. Milbank Q, 64(Suppl. 2): 17-94.
Chutarattanakul, L., Jarusukthavorn, V., Dejkriengkraikul, N., Oo, M.Z., Tint, S.S., Angkurawaranon, C., & Wiwatkunupakarn, N. (2024). Misconception between palliative care and euthanasia among Thai general practitioners: a cross-sectional study. BMC Palliative Care, 23(1): 96.
Eisenberg, K.G. (1988). Privacy I: surrogate decision making for the terminally ill. Annual Survey of American Law, 1988(2): 353-384.
Foiles, T. (2007). State Surrogate Decision-Making Statutes: A Need for Change. Adelphia Law Journal, 16(1): 21-38.
Kutner, L. (1968). Due process of euthanasia: the living will, a proposal. Ind. LJ, 44: 539.
Limpawattana, P., Srinonprasert, V., Manjavong, M., Pairojkul, S., Chindaprasirt, J., Kaiyakit, S., Juntararuangtong, T., Yongrattanakit, K., & Kuichanuan, T. (2019). Thai medical students’ attitudes regarding what constitutes a “good death”: a multi-center study. BMC Medical Education, 19(1): 78.
Orentlicher, D. (2020). Cruzan and surrogate decision-making. SMU Law Review, 73(1): 155-162.
Paris, J., & O’Connell, K. (1991). The Patient Self-Determination Act of 1990. Clinical Ethics Report, 5: 1-10.
Perkins, H.S. (2007). Controlling death: the false promise of advance directives. Ann Intern Med, 147(1): 51-57.
Robertson, J.A. (1991). Cruzan and the constitutional status of nontreatment decisions for incompetent patients. Georgia Law Review, 25(5): 1139-1202.
Srinonprasert, V., Kajornkijaroen, A., Bangchang, P.N., Wangtrakuldee, G., Wongboonsin, J., Kuptniratsaikul, V., Kornbongkotmas, S., Assanasen, J., & Praditsuwan, R. (2014). A survey of opinions regarding wishes toward the end-of-life among Thai elderly. Journal of the Medical Association of Thailand, 97(Suppl 3): S216-222.
Stonington, S., & Ratanakul, P. (2006). Is There a Global Bioethics? End-of-Life in Thailand and the Case for Local Difference. PLoS Medicine, 3(10): e439.
Strätling, M., Scharf, V.E., & Schmucker, P. (2004). Mental competence and surrogate decision-making towards the end of life. Medicine, Health Care and Philosophy, 7(2): 209-216.
Tengaumnuay, T. (2023). Advance Directives: The Thai Context. In D. Cheung & M. Dunn (Eds.), Advance Directives Across Asia: A Comparative Socio-legal Analysis (pp. 90-109). Cambridge University Press.
