การพัฒนาปัญญาตามหลักไตรสิกขา

บทคัดย่อ

เมื่อมนุษย์มีปัญญาทำให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข ปัญญา หมายถึง ความรอบรู้ความรู้ชัด ความรู้ แจ้ง คือรู้เหตุรู้ผล รู้ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ และสิ่งที่มิใช่ประโยชน์ รู้ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่ไม่ควรในทาง พระพุทธศาสนาถือว่าปัญญาเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด เพราะการกระทำทุกอย่างล้วนต้องอาศัยปัญญาทั้งที่เป็น โลกิยะ และปัญญาที่เป็นโลกุตระทั้งนั้น ปัญญา สามารถจำแนกตามนัยต่าง ๆ ได้หลายประเภท การพัฒนา ปัญญา คือการทำให้ความรู้เจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไปอย่างครบถ้วน จนสามารถจำแนกเห็นถึงเหตุผลว่าสิ่งใดดีสิ่งใดไม่ดี มีคุณหรือมีโทษ มีประโยชน์หรือมิใช่ประโยชน์การพัฒนาปัญญา ตามหลักไตรสิกขา คือ การพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญา เป็นการพัฒนาความประพฤติขั้นพื้นฐานเพื่อสร้างให้ตนเองมีวินัย เพื่อเป็นบาทฐานต่อการพัฒนา จิตใจในลำดับต่อไป ซึ่งในลำดับการพัฒนาจิตใจที่เรียกว่าสมาธินั้นเน้นไปที่จิตใจให้เป็นบาทฐาน เพื่อพัฒนา ปัญญาให้สูงขึ้นตามลำดับ ซึ่งมีด้วยกันหลายวิธีและเป้าหมายของการพัฒนาปัญญาเพื่อประโยชน์สุขใน ปัจจุบัน อันได้แก่ ความมีสุขภาพดี มีความสัมพันธ์ที่ดีในสังคมกับเพื่อนมนุษย์อันเป็นประโยชนสุขระดับต้น ซึ่งจะนำไปสู่เป้าหมายในระดับถัดไป เพื่อประโยชนสุขในอนาคต คือ การบรรลุธรรม เป็นความสุขที่เป็นความสุขที่แท้จริง หมายถึงความหลุดพ้นจากทุกข์ เพราะเกิดปัญญาที่แท้จริงได้เป็นพระอริยบุคคล พระอรหันต์และนิพพานในที่สุด