การปลูกฝังความฉลาดทางอารมณ์ผ่านหลักพุทธธรรมในสถานศึกษา: กรณีศึกษากิจกรรมการสวดมนต์หมู่ ทำนองสรภัญญะ โรงเรียนบ้านด่านชัยพัฒนา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1
คำสำคัญ:
ความฉลาดทางอารมณ์, การบริหารจิตตามแนวพุทธธรรม, การสวดมนต์หมู่ทำนองสรภัญญะ, วัฒนธรรมไทย, การศึกษาในศตวรรษที่ 21บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนานักเรียนผ่านการปลูกฝังความฉลาดทางอารมณ์ (Emotional Intelligence) และการบริหารจิตตามแนวพุทธธรรมในสถานศึกษา โดยใช้กรณีศึกษากิจกรรมสวดมนต์หมู่ทำนองสรภัญญะ โรงเรียนบ้านด่านชัยพัฒนา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1 การดำเนินงานอยู่ภายใต้กรอบหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 และใช้วงจรคุณภาพ PDCA (Plan - Do - Check - Act) เป็นกระบวนการสำคัญ เริ่มจาก 1) การวิเคราะห์ปัญหาและวางแผนการจัดกิจกรรม (Plan) 2) การจัดการสวดมนต์หมู่ตามระดับชั้น (Do) 3) การตรวจสอบผลและปรับปรุงพัฒนา (Check) และ 4) การส่งเสริมการเข้าร่วมกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง (Act) พร้อมทั้งคัดเลือกนักเรียนแกนนำเพื่อเป็นผู้นำกิจกรรมในระยะยาว ผลการดำเนินงานชี้ให้เห็นว่า นักเรียนมีความรู้ ความเข้าใจ และทัศนคติที่ดีต่อกิจกรรมการสวดมนต์ สามารถพัฒนาทักษะความฉลาดทางอารมณ์ ได้แก่ การรับรู้อารมณ์ การใช้อารมณ์เพื่อส่งเสริมความคิด การทำความเข้าใจอารมณ์ และการจัดการอารมณ์ อีกทั้งยังส่งผลต่อพฤติกรรมด้านคุณธรรม จริยธรรม และการดำเนินชีวิตที่เหมาะสมมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ กิจกรรมยังช่วยยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เสริมสร้างทักษะการแข่งขันด้านสวดมนต์ทำนองสรภัญญะ และธำรงรักษาเอกลักษณ์วัฒนธรรมไทยภายในสถานศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้น กิจกรรมสวดมนต์หมู่ทำนองสรภัญญะจึงเป็นแนวทางเชิงปฏิบัติที่สามารถบูรณาการการเรียนรู้ทางวิชาการ คุณธรรม และการบริหารจิตตามแนวพุทธธรรม เข้ากับการพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ของนักเรียนได้อย่างสอดคล้องกับเป้าหมายการศึกษาในศตวรรษที่ 21 สร้างความยั่งยืนด้านการเรียนรู้ และวัฒนธรรมในสถานศึกษาไทย
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม. (2564). คู่มือการสวดมนต์หมู่สรรเสริญพระรัตนตรัย ทำนองสรภัญญะ. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัดโรงพิมพ์อักษรไทย (น.ส.พ.ฟ้าเมืองไทย).
ณฏฐพร สิงห์สร, ฐิติวัสส์ สุขป้อม, เริงวิชญ์ นิลโคตร, ณัฐพัชร สายเสนา และณัฏฐกรณ์ ปะพาน. (2567). ความฉลาดทางอารมณ์วิถีพุทธ : การบูรณาการหลักธรรม สู่การเป็นองค์กรแห่งความสุขยุคพลิกผัน. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(1), 250 - 259.
นิธิพัฒน์ เมฆขจร. (2567). การสวดมนต์ : คุณค่าเชิงจิตวิทยามากกว่าที่คุณคิด. วารสารสมาคมจิตวิทยาแนะแนวแห่งประเทศไทย (Online), 1(1), 11 - 20.
พรทิพย์ ศิริโสภณ. (2562). การประยุกต์ใช้วงจรเดมมิง (PDCA) เพื่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา. วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์, 30(2), 45 - 56.
พระวงศ์สรสิทธิ์ รติกโร, พระครูวิจิตรศีลาจาร และพระครูสิริธรรมาภิรัต. (2561). คุณค่าของการสวดมนต์ที่มีต่อพุทธศาสนิกชนไทย: กรณีศึกษาสํานักปู่สวรรค์. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 3(2), 79 - 94.
ราชกิจจานุเบกษา. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 - พ.ศ. 2570). เล่ม 139 ตอนพิเศษ 258 ง, 1 - 143. (1 พฤศจิกายน 2565).
วิทย์ วิศวเวทย์ และเสฐียรพงษ์ วรรณปก. (2559). พระพุทธศาสนา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. กรุงเทพฯ: บริษัท อักษรเจริญทัศน์ จำกัด.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรมฉบับเดิม (พิมพ์ครั้งที่ 31). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พระพุทธศาสนาของธรรมสภา.
สมบูรณ์ วัฒนะ, ประยูร สุยะใจ, เริงวิชญ์ นิลโคตร และสุวิญ รักสัตย์. (2565). สุวรรณภูมิโมเดล: พุทธอารยสุวรรณภูมิวิถีกับการสร้างคุณค่า ในมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(1), 81 - 98.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1. (2568). ประวัติการจัดตั้งสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1. สืบค้นเมื่อ 9 กันยายน 2568, จาก https://sk1edu.go.th/history
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2560 - 2579. กรุงเทพฯ: บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จำกัด.
อนุวัต สมัคศิริกิจ. (2567). การพัฒนาคุณภาพชีวิตด้วยการสวดมนต์. วารสาร มจร ภาษาและวัฒนธรรม, 4(2), 16 - 35.
Bar - On, R. (2006). The Bar - On Model of Emotional - Social Intelligence (ESI). Psicothema, 18 (Suplemento), 13 - 25.
Deming, W. E. (1986). Out of the Crisis. MIT Press.
Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam Books.
Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2008). Emotional Intelligence: New Insights and New Directions. American Psychologist, 63(6), 503 - 517.
Salovey, P., & Mayer, J. D. (1990). Emotional Intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185 - 211.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพุทธนวัตกรรมการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
