การยกระดับประสิทธิภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด: กรณีศึกษา วัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดฯ 2) วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดฯ และ 3) นำเสนอแนวทางการยกระดับประสิทธิภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด: กรณีศึกษา วัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์ ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ตามสัดส่วนโครงสร้างการบริหารงานและสัดส่วนเครือข่าย ได้แก่ เจ้าอาวาส พระวิปัสสนาจารย์ เครือข่ายวัดคุ้งตะเภา และผู้เข้าปฏิบัติธรรม จาก 3 ชุมชน ได้แก่ บ้านคุ้งตะเภา บ้านป่าขนุน และบ้านป่ากล้วย รวม 24 รูป/คน

ผลการวิจัยพบว่า

1) สภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดฯ สอดคล้องกับการบริหารจัดการองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร ประกอบด้วย ภาวะผู้นำ โครงสร้างองค์กรและการจัดการ ทรัพยากร กระบวนการปฏิบัติ ความสัมพันธ์กับชุมชนและเครือข่าย ค่านิยมและวัฒนธรรมองค์กร

2) ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมฯ ได้แก่ ภาวะผู้นำ ทรัพยากรบุคคล และความสัมพันธ์กับชุมชนและเครือข่าย ซึ่งมีอิทธิพลในระดับมาก โดยเฉพาะภาวะผู้นำที่มีวิสัยทัศน์และทักษะการบริหารที่เหมาะสม ขณะที่ปัจจัยด้านโครงสร้างองค์กร กระบวนการปฏิบัติ และค่านิยมวัฒนธรรมองค์กรมีผลในระดับรอง

3) แนวทางการพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดฯ ประกอบด้วยการนำหลักสัปปุริสธรรม 7 มาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการฯ ประกอบด้วย ธัมมัญญุตา (รู้จักเหตุ) อัตถัญญุตา (รู้จักผล) อัตตัญญุตา (รู้จักตนเอง) มัตตัญญุตา (รู้จักประมาณ) กาลัญญุตา (รู้จักกาล) ปริสัญญุตา (รู้จักชุมชน) และปุคคลัญญุตา (รู้จักบุคคล) เป็นแนวทางสำคัญในการวิเคราะห์เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการ เพื่อให้สำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด เกิดสัปปายะ 7 ที่เอื้อเฟื้อต่อการปฏิบัติธรรมตามแนวสติปัฏฐาน 4 ได้ต่อไป