บทบาทของรัฐไทยกับการพัฒนาชนพื้นเมือง: กรณีศึกษากลุ่มชนพื้นเมืองมานิในแถบเทือกเขาบรรทัด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) พัฒนาการของนโยบายรัฐไทยที่มีต่อกลุ่มมานิจากอดีตถึงปัจจุบัน 2) ผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อกลุ่มมานิจากการดำเนินนโยบายของรัฐไทย และ 3) เสนอแนวทาง การเสริมสร้างการพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับกลุ่มมานิ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การลงพื้นที่สังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม และการสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญใช้วิธีการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงและแบบลูกโซ่รวม 39 ราย จาก 4 กลุ่ม คือ กลุ่มเจ้าหน้าที่รัฐจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 24 คน ครอบคลุมระดับจังหวัด อำเภอ องค์การบริหารส่วนตำบล สาธารณสุข เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และพัฒนาสังคม กลุ่มที่ 2 ผู้นำชุมชนและคนกลางที่ชาวมานิให้ความไว้วางใจ 5 คน กลุ่มที่ 3 นักวิชาการและองค์กรอิสระ 4 คน และกลุ่มที่ 4 ชนพื้นเมืองมานิ 6 คน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วย แบบบันทึกการสังเกต แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม การตรวจสอบความน่าเชื่อถือของโดยวิธีการสามเส้า ใช้ข้อมูลจากหลายแหล่ง ใช้หลายวิธีในการเก็บข้อมูล และใช้หลายทฤษฎีในการวิเคราะห์
ผลจากการศึกษาข้อที่ 1 พบว่า นโยบายและการดำเนินงานของรัฐไทยต่อกลุ่มชนพื้นเมืองมานิแบ่งได้เป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 (ก่อนปี พ.ศ. 2540) ที่เน้นการตั้งถิ่นฐานถาวรผ่านโครงการนิคมสร้างตนเอง ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2540-2560) การรับรองสิทธิขั้นพื้นฐานที่มุ่งแก้ไขปัญหาสถานะบุคคลผ่านการให้สัญชาติและนามสกุล และระยะที่ 3 (พ.ศ. 2560-ปัจจุบัน) ที่เริ่มยอมรับความหลากหลายทางชาติพันธุ์ และสิทธิชุมชน ผลการวิจัยข้อที่ 2 พบว่า ผลกระทบสำคัญที่เกิดขึ้นกับกลุ่มมานิ คือ รัฐรับรู้การมีอยู่ของกลุ่มมานิเพิ่มมากขึ้น กลุ่มมานิได้รับสิทธิความเป็นพลเมือง รวมถึงสวัสดิการพื้นฐานของรัฐตามกฎหมาย ในขณะเดียวกัน กลุ่มมานิเริ่มมีสิทธิเสียงในที่สาธารณะและหน่วยงานต่างๆ ทั้งรัฐและเอกชนมีการปกป้องดูแลสิทธิของกลุ่มมานิเพิ่มมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ยังคงมีความขัดแย้งเชิงโครงสร้างระหว่างสิทธิการใช้ประโยชน์ที่ดินตามประเพณีกับกฎหมายป่าอนุรักษ์ และกลุ่มมานิเริ่มศูนย์เสียอัตลักษณ์และวิถีชีวิตดั้งเดิม ผลการวิจัยข้อที่ 3 พบว่า การดำเนินงานเพื่อเสริมสร้างการพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับกลุ่มชนพื้นเมืองมานิควรยึดหลักการพื้นฐานในปฏิญญาว่าด้วยสิทธิชนพื้นเมือง 3 ด้าน คือ ด้านสิทธิพลเมือง คือการเร่งรัดการให้สัญชาติและจัดสวัสดิการสังคมที่ยืดหยุ่นตามวิถีการย้ายถิ่น ด้านสิทธิทางวัฒนธรรม คือ การรับรองสิทธิในวิถีเร่ร่อนและการจัดการศึกษาพหุภาษา และด้านสิทธิทางทรัพยากร คือ การส่งเสริมระบบการจัดการร่วม และการพัฒนาห่วงโซ่คุณค่าทางเศรษฐกิจที่เป็นธรรมเพื่อสร้างความมั่นคงทางมนุษย์อย่างยั่งยืน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
นงลักษณ์ คงรักษ์, สุวรรณี พรหมศิริ. (2560). การใช้พืชของกลุ่มชาติพันธุ์มานิ (ซาไก) ในจังหวัดสตูลและพัทลุง. สงขลา: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา.
นิยม ยากรณ์. (2017). ปัญหาการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานและสวัสดิการแห่งรัฐของคนไร้สัญชาติ. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 2(2): 171–189.
บุญเรือง ปลอดภัย, กาญจน์สุนภัส บาลทิพย์ และกุลทัต หงส์ชยางกูร. (2566). ประสบการณ์การจัดการตนเองกับอาการเจ็บป่วยที่พบบ่อยของชาวมานิ ที่อาศัยในอำเภอป่าบอน จังหวัดพัทลุง. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข, 1(2): 96–104.
มูลนิธิชนเผาพื้นเมืองเพื่อการศึกษาและสิ่งแวดล้อม. (ม.ป.ป.). ชนพื้นเมืองมานิ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://iwgia.org/images/publications/new-publications/Mani_report_Thailand_synthesis_report_Thai.pd [10 ธันวาคม 2568].
วิไลวรรณ สุวรรณรักษา.(2568). พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดสตูล. สัมภาษณ์ เจ้าหน้าที่สาธารณสุข. 12 ตุลาคม 2568.
สิริพร สมบูรณ์บูรณะ. (2558). ชนพื้นเมือง: มโนทัศน์และข้อถกเถียง. เอเชียปริทัศน์, 40(2): 29-55.
สิริพร สมบูรณ์บูรณะ. (2563). นโยบายการจัดการทางวัฒนธรรมชนพื้นเมือง (นิกริโต) ในประเทศมาเลเซีย. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 46(2): 270–296.
สิริพร สมบูรณ์บูรณะ. นักมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. 10 พฤศจิกายน 2568.
สุดารัตน์ ศรีอุบล. (2565). มานิ: สิทธิชาติพันธุ์กับการสัมปทานเหมืองหินในอุทยานธรณีโลกสตูล. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษวิทยาสิรินธร.
สุเรนทร์ ปะดุกา. กรรมสิทธิ์มนุษยชนในพื้นที่ภาคใต้. 15 ตุลาคม 2568.
ศูนย์มานุยวิทยาสิรินธร. (2568). กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย มานิ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/200#:~:tex87% [29 พฤศจิกายน 2568].
สุวิไล เปรมศรีรัตน์ และ ชุมพล โพธิสาร. (2015). มานิ (ซาไก) ชนพื้นเมืองในภาคใต้ของไทย. วารสารดำรงวิชาการ, 14(1): 33-56.
อิสระ ชูศรี และคณะ. (ม.ป.ป.). โครงการการศึกษาภาษาและวัฒนธรรมของกลุ่มชนหาของป่าล่าสัตว์ในประเทศไทยเพื่อพัฒนาโดยใช้ภาษาท้องถิ่นเป็นฐาน: กลุ่มมานิ (ซาไก), มลาบรี (ตองเหลือง), และมอเกล็น. รายงานการวิจัย, สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
Alba. R. and Nee, V. (2003). Remaking the American mainstream: Assimilation and contemporary immigration. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Berkes. F. (2012). Sacred ecology. 3rd ed. New York: Routledge.
Borrini-Feyerabend. G., Kothari. A. and Oviedo. G. (2004). Indigenous and local communities and protected areas: Towards equity and enhanced conservation. Gland: IUCN.
Braun. V. and Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology. 3(2): 77-101.
Li. T.M. (2000). Articulating indigenous identity in Indonesia: Resource politics and the tribal slot. Comparative Studies in Society and History, 42(1): 149-179.
Lincoln. Y.S. and Guba. E.G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: SAGE Publications.
Jamal. M. and Ganapathy. M. (2021). Framing the Actors though Thematic Structures: The Case of the Malaysian Orang Asli. Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 10(2): 249-258.
Niezen. R. (2003). The origins of indigenism: Human rights and the politics of identity. Berkeley: University of California Press.
Nathaphob Sungkate. Hard Story: Minority Rights. [Online]. Retrieve from: https://hardstories.org/stories/minority-rights/thailands-last-hunter-gatherers-face-a-vanishing-way-of-life [30 November 2025].
Pinkaew. L. (2003). Redefining nature: Karen ecological knowledge and the challenge to the modern conservation paradigm. Journal of Political Ecology, 10(1): 1-41.
Scott. J.C. (2009). The art of not being governed: An anarchist history of upland Southeast Asia. New Haven: Yale University Press.
Tsing. A.L. (1999). Becoming a tribal elder, and other green development fantasies. In T. M. Li (Ed.), Transforming the Indonesian uplands (pp. 159-202). Amsterdam: Harwood Academic Publishers.
Toyota. M. (2005). Subjects of the Nation Without Citizenship: The case of 'hill tribes' in Thailand. In W. Kymlicka & B. He (Eds.), Multiculturalism in Asia (pp. 110-135). Oxford: Oxford University Press.
United Nations. (2007). Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 2007. New York: United Nations.
Vinding. D. and Mikkelsen, C. (Eds.). (2016). The indigenous world 2016. Copenhagen: IWGIA.
