ผู้บริหารสถานศึกษากับการบริหารงานวิชาการแบบยุคใหม่

ชุติญา ติยะจามร; ธีรภัทร์  ถิ่นแสนดี; เดชา จันดาพันธ์

ผู้แต่ง

ชุติญา ติยะจามร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาร้อยเอ็ดเขต 1
ธีรภัทร์ ถิ่นแสนดี มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด
เดชา จันดาพันธ์ วิทยาลัยสงฆ์ร้อยเอ็ด มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

ผู้บริหารสถานศึกษา, การบริหารงานวิชาการ, ภาวะผู้นำเชิงกลยุทธ์, การบูรณาการเทคโนโลยี, การจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

การบริหารงานวิชาการในสถานศึกษาในยุคปัจจุบันต้องเผชิญกับพลวัตของการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และเทคโนโลยีดิจิทัลที่มีผลต่อการจัดการศึกษาอย่างรอบด้าน ผู้บริหารสถานศึกษาจึงมีบทบาทสำคัญในการปรับทิศทางการบริหารงานวิชาการให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้เรียน ศักยภาพของครู และมาตรฐานการศึกษาระดับชาติและนานาชาติ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายแนวคิด บทบาท และแนวทางปฏิบัติของผู้บริหารสถานศึกษาในการขับเคลื่อนการบริหารงานวิชาการแบบยุคใหม่ โดยมุ่งเน้นการบูรณาการเทคโนโลยีสารสนเทศ การตัดสินใจเชิงข้อมูล (data-driven decision making) การพัฒนาครูด้วยกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต ตลอดจนการสร้างความร่วมมือกับชุมชนและภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง

ผู้บริหารสถานศึกษายุคใหม่จำเป็นต้องมีคุณลักษณะเชิงภาวะผู้นำเชิงกลยุทธ์ (strategic leadership) ความสามารถในการบริหารแบบมีส่วนร่วม (participatory management) และทักษะการจัดการนวัตกรรมทางการศึกษา เพื่อสร้างระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ทันสมัย และตอบสนองต่อผู้เรียนรายบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังต้องสามารถพัฒนาและส่งเสริมวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วม (professional learning community) เพื่อยกระดับคุณภาพครูและผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง

แนวทางการบริหารงานวิชาการแบบยุคใหม่ที่ประกอบด้วย 4 มิติสำคัญ ได้แก่ (1) การกำหนดวิสัยทัศน์และยุทธศาสตร์เชิงรุก (2) การบูรณาการเทคโนโลยีและนวัตกรรม (3) การเสริมสร้างสมรรถนะครูและบุคลากรทางการศึกษา และ (4) การมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย โดยกรอบแนวทางดังกล่าวสามารถประยุกต์ใช้เป็นแนวทางเชิงนโยบายและการปฏิบัติ เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยให้ก้าวทันต่อความเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21

เอกสารอ้างอิง

จิราภรณ์ เกษมสุข. (2560). การพัฒนาครูด้วยกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต. วารสารศึกษาศาสตร์, 28(2), 100–115.

ทิพวัลย์ วรรณฤมล. (2562). การมีส่วนร่วมของครูในการพัฒนางานวิชาการของสถานศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 13(3), 112–123.

วิมล พุทธรักษ์. (2563). การใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์ในการบริหารงานวิชาการ. วารสารการวิจัยและพัฒนา, 11(1), 54–69.

วิชัย ชำนาญพาณิชย์. (2561). การบูรณาการเทคโนโลยีสารสนเทศในการจัดการศึกษาไทย. วารสารนวัตกรรมการศึกษา, 15(2), 77–92.

วีรวัฒน์ ภูมิสวัสดิ์. (2562). การบริหารงานวิชาการโดยใช้การมีส่วนร่วมของครูในโรงเรียนขนาดกลาง. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 14(2), 45–59.

สมศักดิ์ ศรีสุวรรณ. (2561). การสร้างความร่วมมือระหว่างโรงเรียนกับชุมชนเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา. วารสารวิชาการการศึกษา, 19(3), 140–157.

สุเมธ จันทรรักษ์. (2562). มาตรฐานคุณภาพการศึกษาและการประเมินผลในระดับสถานศึกษา. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุรพล สุขสมบูรณ์. (2562). การพัฒนาภาวะผู้นำเชิงกลยุทธ์ของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารการบริหารการศึกษา, 27(1), 23–41.

Bush, T. (2011). Theories of educational leadership and management (4th ed.). Sage Publications.

Day, C., & Sammons, P. (2016). Successful school leadership. Education Development Trust.

DuFour, R., & Eaker, R. (1998). Professional learning communities at work: Best practices for enhancing student achievement. Solution Tree Press.

Fullan, M. (2001). Leading in a culture of change. Jossey-Bass.

Hallinger, P., & Heck, R. H. (2010). Collaborative leadership and school improvement: Understanding the impact on school capacity and student learning. School Leadership & Management, 30(2), 95–110.

https://doi.org/10.1080/13632431003663214

Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.

Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2006). Seven strong claims about successful school leadership. School Leadership and Management, 28(1), 27–42. https://doi.org/10.1080/13632430701800060

OECD. (2019). Leading schools in times of change. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264308003

Robinson, V. M. J., Lloyd, C. A., & Rowe, K. J. (2008). The impact of leadership on student outcomes: An analysis of the differential effects of leadership types. Educational Administration Quarterly, 44(5), 635–674. https://doi.org/10.1177/0013161X08321509

Sergiovanni, T. J. (2005). Strengthening the heartbeat: Leading and learning together in schools. Jossey-Bass.

UNESCO. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education. UNESCO Publishing.