ภูมินามของหมู่บ้านในอำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

      บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายแนวทางการตั้งชื่อหมู่บ้าน ลักษณะของคำที่ใช้ตั้งชื่อหมู่บ้าน และภาพสะท้อนทางสังคมที่ปรากฏจากชื่อหมู่บ้านในอำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม จำนวน 165 หมู่บ้าน เป็นการสำรวจชุมชน (Community Survey) ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (in-depth Interview) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญหมู่บ้านละ 3 คน ใช้วิธีการเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง ผ่านการแนะนำบอกต่อในลักษณะลูกโซ่ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การจัดแบ่งโครงสร้างคำและความหมายของคำที่ปรากฎอยู่ในชื่อหมู่บ้าน ผลการศึกษาพบว่า ชื่อหมู่บ้านในอำเภอเมืองนครพนมมีโครงสร้างชื่อตั้งแต่ 1 คำ ถึง 4 คำ โดยมีชื่อหมู่บ้านที่มีโครงสร้างคำ จำนวน 2 คำ มากที่สุด คือ 83 ชื่อ รองลงมาคือชื่อหมู่บ้านที่มีโครงสร้าง 3 คำ จำนวน 62 ชื่อ ชื่อหมู่บ้านที่มีโครงสร้าง 1 คำ จำนวน 13 ชื่อ และชื่อหมู่บ้านที่มีที่มีโครงสร้าง 4 คำ มีเพียง 7 ชื่อ แนวทางการตั้งชื่อหมู่บ้านมี 8 ประเภท ได้แก่ ตั้งชื่อตามลักษณะภูมิประเทศ ตั้งชื่อตามชื่อพืช ตั้งชื่อตามบุคคลสำคัญ ตั้งชื่อตามตำนานหรือนิทาน ตั้งชื่อตามวัตถุโบราณ ตั้งชื่อเพื่อบอกทิศทางหรือขนาด ตั้งชื่อเพื่อแสดงถึงกิริยาการกระทำ และตั้งชื่อเพื่อเป็นมงคลนาม ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมทางภาษาในการตั้งชื่อสถานที่ที่เป็นชื่อหมู่บ้าน นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นถึงสภาพภูมิประเทศและการให้คุณค่าของสิ่งต่าง ๆ ผ่านการตั้งชื่อหมู่บ้านในอำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม