แนวทางจัดซื้อฐานข้อมูล eBook เพื่อเพิ่มความคุ้มค่าสำหรับห้องสมุดยุคดิจิทัล: กรณีศึกษาสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยขอนแก่น

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการจัดซื้อจัดหาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์และศึกษาแนวทางจัดซื้อฐานข้อมูล eBook เพื่อเพิ่มความคุ้มค่าสำหรับห้องสมุดยุคดิจิทัลของสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยได้ดำเนินการศึกษา วางแผนและออกแบบแนวทางการจัดซื้อจากข้อมูลจากการจัดหาในปีงบประมาณ 2568 ศึกษาจากรูปแบบการจัดซื้อจัดหา งบประมาณ จำนวนชื่อเรื่อง และสถิติการใช้งาน จากนั้นได้ดำเนินการวิเคราะห์ต้นทุนต่อการใช้งาน (Cost Effectiveness) และความคุ้มทุน (ROI) เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิผล ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการจัดซื้อจัดหาในปัจจุบันมีทั้งหมด 6 รูปแบบ ได้แก่ การซื้อขาดแบบรายเล่ม (Single Title Purchase) การจัดซื้อแบบแพ็กเกจ (Package Purchase) การบอกรับรายปี (Annual Subscription) การจัดหาทรัพยากรโดยอิงข้อมูลการใช้งาน (Evidence-Based Acquisitions; EBA) การจัดซื้อโดยยึดความต้องการของผู้ใช้บริการ (Demand Driven Acquisitions; DDA) และการบอกรับแบบภาคีความร่วมมือ (Consortium) ในส่วนของผลการวิเคราะห์เชิงปริมาณของปีงบประมาณ 2568 พบว่า งบประมาณรวม 1,450,250.70 บาท จำนวนหนังสือ 16,779 ชื่อเรื่อง และการใช้งานรวม 2,373 ครั้ง ค่าเฉลี่ยต้นทุนต่อการใช้งานเท่ากับ 611.15 บาท/ครั้ง โดยฐานข้อมูลรูปแบบ EBA มียอดการใช้งานสูงสุด (1,562 ครั้ง) และให้ส่วนต่างความคุ้มทุนเป็นบวก ในขณะที่การจัดซื้อแบบแพ็กเกจและรายเล่มมีประสิทธิผลต่ำกว่า โดยเฉพาะฐานข้อมูลที่มีรูปแบบการจัดซื้อแบบแพ็กเกจ ทั้งนี้ สรุปได้ว่าแนวทางจัดซื้อฐานข้อมูล eBook เพื่อเพิ่มความคุ้มค่าสำหรับห้องสมุดยุคดิจิทัลจะเป็นรูปแบบที่ผสานระหว่าง EBA กับการบอกรับแบบภาคีความร่วมมือ (Consortium) และการใช้สถิติการใช้งานเป็นตัวขับเคลื่อนการตัดสินใจ จะช่วยเพิ่มความคุ้มค่าในการใช้งบประมาณ แต่ยังคงต้องมีการจัดสรรงบประมาณบางส่วนสำหรับความต้องการที่มีความเฉพาะเจาะจง ซึ่งมีการติดตามประเมินผลอย่างต่อเนื่องเพื่อการบริหารคอลเลกชันอย่างยั่งยืนและสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของสถาบันที่มุ่งจะเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้สำหรับทุกคน