ความสอดคล้องระหว่างกฎหมายอาญากับพระธรรมวินัยตามบริบทสังคมไทย
คำสำคัญ:
กฎหมายอาญา, พระสงฆ์, หลักพระธรรมวินัยบทคัดย่อ
บทความปริทัศน์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาเชิงโครงสร้างของการบังคับใช้กฎหมายอาญา
ต่อพระสงฆ์ในประเทศไทย โดยพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายอาญาของรัฐกับพระธรรมวินัย
ซึ่งเป็นกฎหมายภายในของคณะสงฆ์จากการทบทวนวรรณกรรมทางวิชาการ กฎหมายที่เกี่ยวข้องและ
หลักพระธรรมวินัย พบว่า กฎหมายอาญาและพระธรรมวินัยมีทั้งประเด็นที่สอดคล้องและประเด็นที่ขัดแย้งกัน ในส่วนที่มีความสอดคล้องกัน พบว่าทั้งสองระบบกฎหมายต่างมุ่งคุ้มครองประโยชน์สาธารณะและรักษา
ความสงบเรียบร้อยของสังคม โดยเฉพาะกรณีความผิดร้ายแรงที่เป็นอาบัติปาราชิกซึ่งส่งผลให้สิ้นสุด
สถานะความเป็นพระสงฆ์และเอื้อต่อการบังคับใช้กฎหมายอาญาของรัฐโดยไม่ขัดต่อหลักศาสนา ขณะเดียวกันในประเด็นที่มีความขัดแย้ง พบว่าการบังคับใช้กฎหมายอาญาต่อพระสงฆ์ยังขาดความชัดเจน
ในเชิงกระบวนการและการตีความ อันเนื่องมาจากสถานะพิเศษและบทบาททางศาสนาของพระสงฆ์ เช่น
กรณีการลาสิกขาก่อนการฟ้องคดี การขาดแนวปฏิบัติที่เป็นเอกภาพและการไม่เข้าใจ หลักพระธรรมวินัย
ของเจ้าหน้าที่รัฐ ซึ่งส่งผลกระทบต่อหลักนิติธรรมความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรมและความเชื่อมั่นของสาธารณชน
บทความนี้เสนอแนวทางในการสร้างสมดุลระหว่างกฎหมายอาญาและพระธรรมวินัย โดยเน้น
การบูรณาการเชิงนโยบายการพัฒนาแนวปฏิบัติที่ชัดเจนในการดำเนินคดีต่อพระสงฆ์และการเสริมสร้าง
ความเข้าใจร่วมกันระหว่างระบบกฎหมายของรัฐกับคณะสงฆ์เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไปอย่างสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ เคารพศักดิ์ศรีทางศาสนา และไม่บ่อนทำลายศรัทธาของสังคม
เอกสารอ้างอิง
จรูญ วรรธนะพิสิฐ. (2561). การบังคับใช้กฎหมายกับพระสงฆ์: ข้อจำกัดและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย.
กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.
ธวัชชัย พืชผล. (2564). พระธรรมวินัยกับกฎหมายอาญา: ความทับซ้อนของระบบควบคุมพฤติกรรมพระภิกษุ.
วารสารกฎหมายและสังคม, 12(2), 105–122.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. (2560). ศาสนาและรัฐธรรมนูญไทย. กรุงเทพมหานคร: วิทยาลัยนวัตกรรม
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ประสาร มฤคพิทักษ์. (2559). พระสงฆ์กับกระบวนการยุติธรรม. วารสารนิติศาสตร์, 45(1), 21–37.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2544). พระธรรมวินัยกับความยุติธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 3.
กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2565). คู่มือการพิจารณาคดีพระภิกษุ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สำนักงาน
พระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
พระไพศาล วิสาโล. (2560). พระธรรมวินัยในโลกสมัยใหม่. วารสารพุทธศาสน์ศึกษา, 9(2), 45–60.
ศักดิ์สิทธิ์ แย้มวงษ์. (2565). สิทธิมนุษยชนกับพระภิกษุ: ขอบเขตและความเข้าใจของรัฐ. วารสารสิทธิมนุษยชน,
(1), 88–100.
ศูนย์ศึกษาและพัฒนานโยบายสาธารณะ. (2561). พระสงฆ์กับสิทธิทางกฎหมาย: แนวทางการสร้างสมดุลใหม่.
กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิเพื่อสิทธิมนุษยชนและสันติภาพ.
สุวิทย์ สังข์บุญเกิด. (2563). พระธรรมวินัยกับการบังคับใช้กฎหมายอาญา: ความขัดแย้งและข้อเสนอเชิงนโยบาย.
วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2557). ข้อวินิจฉัยทางกฎหมายเกี่ยวกับพระภิกษุและการดำเนินคดีอาญา.
กรุงเทพมหานคร: สำนักนายกรัฐมนตรี.
อุทัย หฤทัยธนาพร. (2562). การสมดุลอำนาจรัฐกับศาสนา: บทเรียนจากกรณีพระภิกษุในกระบวนการยุติธรรม.
วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ, 7(3), 55–70.
พระมหาอำนาจ อจฺฉริยเมธี, ประมาณเลิศ อัจฉริยปัญญากุล, วรพจน์ ถนอมกุล. (2566). ความรับผิดทางอาญา และพระธรรมวินัยของภิกษุสงฆ์กรณีศึกษา พระภิกษุรับของโจร*. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6(ฉบับที่ 3), 66-76
https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jidir/article/view/261512
พระครูพิศิษฏ์บุญญากร (ทรัพย์ทวี ธมฺมเตโช/คงเจริญถิ่น). (2565). วิธีการควบคุมตัวพระภิกษุสงฆ์ผู้ถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดทางอาญาซึ่งจะต้องถูกควบคุมตัวตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาคดีอาญา. (วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)
https://e-thesis.mcu.ac.th/storage/1z8bKUA6W7N6ddmYy1EPZAZmrO6ElqZWXsSICEOI.pdf
ปัญม์ณิสาธ์ องค์ปรัชญากุล. (2566). ความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายทั่วไปกับพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505*. บทความจากงานประชุมวิชาการรัฐประศาสนศาสตร์ระดับชาติ ครั้งที่ 16, 31 มีนาคม 2566, 5(9), 78-95.
https://so10.tci-thaijo.org/index.php/paatj/article/view/680
พระมหาตั๋ณฑ์ฐวัฒน์ สนฺตจิตฺโน (ถำวาปี)และ ฐิติวัสส์ หมั่นกิจ. (2566). นิติศาสตร์ในพระวินัยปิฎก. วารสารมณีเชษฐารามวัดจอมมณ, 6(1), 81-99.
https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JMCR/article/view/2413
ยุทธศักดิ์ รัมมะเอ็จ.(2566). ปัญหาความรับผิดทางอาญากรณีพระสงฆ์เสพเมถุนโดยคู่กรณียินยอม.วารสารสังคมศาสตร์ นิติรัฐศาสตร์, 7(2), 49-67.
https://so02.tci-thaijo.org/index.php/Lawpol_Journal/article/view/264772
พระครูพิศิษฏ์บุญญากร ธมฺมเตโช,พระสิทธินิติธาดา (ชลัช โชติทตฺโต), ประเสริฐ ลิ่มประเสริฐ. (2566). วิธีการควบคุมตัวพระภิกษุสงฆ์ผู้ถูกกล่าวหาว่ากระทําความผิดทางอาญาซึ่งจะต้องถูกควบคุมตัวตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาคดีอาญา. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6(4) 43-50
https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jidir/article/view/261875
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2538). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉับบประมวลศัพท์.กรุงเทพมหานคร: บริษัท สหธรรมมิก จำกัด.
https://84000.org/tipitaka/dic/index_dd.php
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2552). ประมวลระเบียบวิธีพิจารณาวินิจฉัยอธิกรณ์. สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
https://www.watmoli.com/wittaya-one/1441/
เจษฎา บัวบาล และ วรันทร สิงห์งาม. (2563). กฎหมายไทยในการจับสึกพระ. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 8(10), 1-18
https://so06.tci-thaijo.org/index.php/lawtsu/article/view/241123
พระมหาขนบ สหายปญฺโญ, พระมหาสราวุธ าณโสภโณ, พระจาตุรงค์ อาจารสุโภ.(2566). วิเคราะห์ปาราชิก 4 ในสมันตปาสาทิกาตามแนวกฎหมายคณะสงฆ์ไทยปัจจุบัน. วารสารเพื่อชีวิต.29(4), 100-111
https://so08.tci-thaijo.org/index.php/dhammalife/article/view/2552
สุกัญญาณัฐ อบสิณ. (2565). ความรับผิดทางอาญาและพระธรรมวินัยของพระภิกษุ: ศึกษากรณี พระภิกษุกระทำผิดฐานวิ่งราวทรัพย์ (วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย).
https://e-thesis.mcu.ac.th/storage/cqapn8KtQY1CyCyGCLzRSFmlvisUhLjy0FQlXivJ.pdf
ประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับอัพเดทล่าสุด). (2562). สำนักกฎหมายและวิชาการศาลยุติธรรม. ลักษณะ 9 ความผิดเกี่ยวกับเพศ, หน้า 72-79
https://jla.coj.go.th/th/content/category/detail/id/8/cid/113/iid/121230
ภูภณัช รัตนชัย. (2565). การละเมิดพุทธวินัยบัญญัติของพระภิกษุที่ส่งผลกระทบต่อพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505: ศึกษากรณีกระทำความผิดอาญา. วารสารรามคำแหง ฉบับนิติศาสตร์, 163.
https://so05.tci-thaijo.org/index.php/lawjournal/article/download/255286/175232
คทาวุธ วีระวงษ์ (2554). การดำเนินคดีอาญากับพระสงฆ์ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และฉบับแก้ไข (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:121795
พระณรงค์ สังขวิจิตร. (2560). การปกครองคณะสงฆ์ไทยปัจจุบัน : ปัญหาและแนวทางแก้ไข. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน, 6(1), 27-40.
https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/download/245360/165982/
พระปลัด ศานิตย์ นิจฺจงฺคุโณ (พงษ์จตุรา). (2567). การบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับการวินิจฉัยกรณีพระภิกษุต้องหาว่ากระทำความผิดอาญาบนฐานพระวินัยบัญญัติ. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(12).
https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/download/274480/183644
พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. (2561). สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
https://www.onab.go.th/th/file/get/file/20211005a57e58078fa6995704996a251b0aef4d140125.pdf
พระมหาประยูร คำมา, สุนีย์ มัลลิกะมาลย์, & พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร (พรรณนา). (2564). การพัฒนาความยุติธรรมที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายว่าด้วยวินัยสงฆ์ไทย. Interdisciplinary Management Journal, 5(2), 73-90.
https://so02.tcithaijo.org/index.php/journalfmsthaijo/article/download/255063/172383/961338
Buddhadasa Bhikkhu. (1989). Me and Mine: Selected Essays of Bhikkhu Buddhadasa. (D. Roy,
Trans.). Albany, NY: State University of New York Press.
Kusalasaya, K. (1983). Buddhism and Politics in Thailand: A Study of the Role of Monks in the
Modern Thai State. Bangkok: Chulalongkorn University Press.
Phra Dhammapitaka (P.A. Payutto). (2003). Buddhism and Law: Conflict or Harmony? Bangkok:
Buddhadhamma Foundation.
Phra Payutto. (1995). A Constitution for Living: Buddhist Principles for a Fruitful and Harmonious
Life. Bangkok: Buddhadhamma Foundation.
Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
https://giuseppecapograssi.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/08/rawls99.pdf
United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights (UN OHCHR). (2020). Faith for
Rights: A Framework for the Promotion and Protection of Human Rights by Religious
Communities. Geneva: UN Publications.
