ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล: ทางเลือกการศึกษายุคใหม่

นรบดี  สุวรรณโมสิ ศุภมัสดุวรกุล; สุนทรี วรรณไพเราะ

ผู้แต่ง

นรบดี สุวรรณโมสิ ศุภมัสดุวรกุล โรงเรียนเทศบาล 1 (ถนนนครนอก)
สุนทรี วรรณไพเราะ มหาวิทยาลัยทักษิณ

คำสำคัญ:

ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล , การเรียนรู้ตลอดชีวิต , ปัญญาประดิษฐ์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้สังเคราะห์แนวคิด “ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล” ในฐานะทิศทางปฏิรูปการศึกษาศตวรรษที่ 21 โดยชี้ให้เห็นการเปลี่ยนผ่านจากการสอนแบบบรรยาย ไปสู่ระบบเปิดที่บูรณาการผู้เรียน ครู เทคโนโลยี เนื้อหา ชุมชนและนโยบายอย่างเป็นองค์รวม การขับเคลื่อนดังกล่าวตั้งอยู่บนฐานข้อมูลการเรียนรู้และปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อออกแบบการเรียนรู้เฉพาะบุคคล สนับสนุนการสอนที่อิงหลักฐานและยกระดับการตัดสินใจเชิงนโยบายให้แม่นยำและโปร่งใสยิ่งขึ้น ภายใต้กรอบคิดสมัยใหม่ เช่น Connectivism และกรอบสมรรถนะดิจิทัลของครู เช่น DigCompEdu องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศฯ ประกอบด้วย ผู้เรียนในบทบาทผู้กำหนดเป้าหมายและผู้ร่วมสร้างองค์ความรู้ ครูในบทบาทผู้อำนวยการเรียนรู้ แพลตฟอร์มและเครื่องมือดิจิทัล เช่น LMS วิดีโอคอนเฟอเรนซ์ แชตบอต ทรัพยากรคุณภาพและสื่อเชิงโต้ตอบ ตลอดจนแหล่งเรียนรู้แบบเปิด (OER) สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ทั้งออนไลน์ ออนไซต์และแบบผสมผสาน ชุมชนและบรรยากาศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วม รวมถึงกลไกสนับสนุนและการบริหารจัดการที่ยืดหยุ่น มีมาตรฐานและประกันคุณภาพอย่างต่อเนื่อง โดย MOOCs ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ต่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการพัฒนาทุนมนุษย์ หลักฐานเชิงกรณีจากต่างประเทศ เช่น ฟินแลนด์ สะท้อนการบูรณาการเทคโนโลยีที่มีความหมาย ครูมืออาชีพและการประเมินเพื่อพัฒนา ขณะที่บริบทไทยมีความก้าวหน้าในเชิงนโยบายและแพลตฟอร์ม เช่น Learning Management System : LMS แพลตฟอร์ม Thai MOOC และเครื่องมือคลาวด์ แต่ยังเผชิญความเหลื่อมล้ำโครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนความแตกต่างในการเข้าถึงอุปกรณ์ดิจิทัลของครัวเรือน ข้อเสนอเชิงนโยบายสรุปเป็น 8 ประการ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ชาติด้านการเรียนรู้ดิจิทัล การลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน การยกระดับสมรรถนะครู การส่งเสริมเปิดแหล่งระบบข้อมูลทางการศึกษาและการวิเคราะห์ข้อมูลระดับชาติ วัฒนธรรมการเรียนรู้ดิจิทัลและความปลอดภัยไซเบอร์ ความร่วมมือพหุภาคี และการติดตามประเมินผลเชิงระบบ บทสรุปเสนอแนวคิด “ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล” ที่เชื่อมวิสัยทัศน์สังคม 5.0 กับการศึกษา 4.0 เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ไร้รอยต่อ มุ่งความเสมอภาค คุณภาพและความยั่งยืน อันนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตและศักยภาพการแข่งขันของประเทศไทยในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2568). ศธ. X Google for Education ประกาศความร่วมมือพลิกโฉมการเรียนรู้และกำหนดแนวทางการใช้ Generative AI สำหรับสถานศึกษา. https://ops. moe.go.th/moe-googleforeducation/

ธีรัช ดวงจิโน. (2566). MOOC: ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัลเพื่อสนับสนุนการศึกษาตลอดชีวิต. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 24(1), 1-14.

นิวัฒน์ ศรีสวัสดิ์. (2567). ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล 5.0 เพื่อการเตรียมพร้อมรับการจัดการศึกษาสำหรับพลเมืองยุคใหม่: หนึ่งจุดเชื่อมต่อระหว่างงานการศึกษาดิจิทัลและวิศวกรรมการเรียนรู้. Journal of Digital Education and Learning Engineering, 1(1), 70–84.

วิจิตร สมบัติวงศ์. (2565). แนวทางการจัดการเรียนการสอนแบบผสมผสาน (Hybrid Learning) ของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 1. (รายงานการศึกษาส่วนบุคคล). สถาบันพัฒนาครู คณาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษา.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). Transforming Education in the Digital Era. Ministry of Education. https://13ased.moe.go.th/wp-content/uploads/ 2024/08/E-Book-Transforming-Education-in-the-Digital-Era.pdf

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2566). ถอดบทเรียนการแก้ไขภาวะถดถอยทางการเรียนรู้ (Learning Loss): แนวทาง Hybrid Learning. https://online.anyflip.com/iqdgi/ xbsb/mobile/index.html

Ferguson, R. (2012). The State of Learning Analytics in 2012: A Review and Future Challenges. (Technical Report). Knowledge Media Institute, The Open University, UK. http://kmi.open.ac.uk/publications/pdf/kmi-12-01.pdf

Liu, Y. (2025). Immersive digital storytelling to understand the new learning ecosystem. Smart Learning Environments, 12(39), 1-17. https://doi.org/10.1186/s40561-025-00398-x

Nguyen, L. T., Kanjug, I., Lowatcharin, G., Manakul, T., Poonpon, K., Sarakorn, W., Somabut, A., Srisawasdi, N., Traiyarach, S., & Tuamsuk, K. (2023). Digital learning ecosystem for classroom teaching in Thailand high schools. SAGE Open, 13(1), 21582440231158303.

OECD. (2020). The future of education and skills 2030 OECD learning compass 2030.

https//www.oecd.org/education/2030-project/

OECD. (2022). Finland’s Right to Learn Programme: Achieving equity and quality in education. OECD Education Policy Perspectives, No. 61. https://www.oecd.org /content/dam/oecd/en/publications/reports/2022/09/finland-s-right-to-learn-programme_58de2f6c/65eff23e-en.pdf

Pinto Llorente, A. M. & Izquierdo Álvarez, V. (2024). Digital Learning Ecosystem to enhance formative assessment in second language acquisition in higher education. Sustainability, 16(11), 4687. https://doi.org/10.3390/su16114687

Redecker, C. & Punie, Y. (2017). European framework for the digital competence of educators. Publications Office of the European Union.