ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพในการผลิตและบริโภคอาหารปลอดภัยตามหลัก “อิ่ม ออม สร้างสุข” ของเกษตรกรในจังหวัดกาฬสินธุ์

ผู้แต่ง

  • นิตยา แสงประจักษ์
  • นิตยา เคหะบาล
  • ธีรนันท์ ขันดี
  • มัลลิกา นาจันทอง
  • กรรณิกา ถุนาพรรณ์

บทคัดย่อ

นิตยา แสงประจักษ์
สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
นิตยา เคหะบาล
สาขาวิชานวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
ธีรนันท์ ขันตี
สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
มัลลิกา นาจันทอง
สาขาวิชาการท่องเทียว คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
กรรณิกา ถุนาพรรณ์
สาขาวิชาการออกแบบอุตสาหกรรม คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้เป็นรูปแบบภาคตัดขวางเชิงวิเคราะห์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ ต้านสุขภาพในการผลิตและบริโภคอาหารปลอดภัย ตามหลัก “อิ่ม ออม สร้างสุข” ของเกษตรกร อายุ 15-79 ปี ในอําเภอ สมเด็จ อําเภอนามน อําเภอห้วยผึ้ง และอําเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ จํานวน 400 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติไคสแควร์, odds ratio และ 95%CI ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 56.5 อายุเฉลี่ย 50.47 ปี ส่วนใหญ่ทํานาเป็นอาชีพหลัก ร้อยละ 76.5 กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีปัจจัยเสี่ยงจากการ บริโภคอยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 48.3 ปัจจัยเอื้อจากสภาพแวดล้อมส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 62.5 ปัจจัยเสริมจากครอบครัว เพื่อนบ้าน ผู้นําชุมชน ส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 59.5 ความรอบรู้ด้านสุขภาพ ในการผลิตและบริโภคอาหารปลอดภัยส่วนใหญ่อยู่ในระดับดี ร้อยละ 36.2 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ ด้านสุขภาพ ได้แก่ อาชีพหลัก การเคยตรวจคัดกรองสุขภาพในรอบ 1 ปี ปัจจัยเสี่ยงจากการบริโภค ปัจจัยเอื้อ จากสภาพแวดล้อม และปัจจัยเสริมจากครอบครัว เพื่อนบ้าน ผู้นําชุมชน โดยมีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ (p<0.05) ดังนั้น จึงควรส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพทั้งการทําเกษตรอินทรีย์ การบริโภคตามหลักโภชนาการและ อาหารปลอดภัยที่ถูกต้อง และสื่อสารข้อมูลที่เข้าใจง่าย

คำสำคัญ: ปัญหาภาวะโภชนาการและอาหารปลอดภัย, ความยั่งยืนด้านอาหารและการเกษตร, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, อืม ออม สร้างสุข

เอกสารอ้างอิง

กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. รายงานประจําปี 2568. กรุงเทพมหานคร : อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์, 2569 2. กระทรวงสาธารณสุข. Health Data Center (HDC): รายงานมาตรฐานข้อมูลสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. สืบค้นเมื่อ 15 พ.ศ. 2569] https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/MZ1y0MFDMQZdaCXIJ?subcata-แหล่งข้อมูล:logId=491672679818600345dc1833920051b2

สานักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์, รายงานสถานะสุขภาพประชาชนจังหวัดกาฬสินธุ์ ปี 2561-2564. กาฬสินธุ์: สํานักงาน- สาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์; 2565.

สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์, Health Data Center (HDC): รายงานสถานการณ์พิษสารกําจัดศัตรูพืช จังหวัดกาฬสินธุ์ ปี 2566-2568 [อินเทอร์เน็ต]. สืบค้นเมื่อ 15 พ.ศ. 2569]. แหล่งข้อมูล: https://hdc.moph.go.th/ksn/public/standard- report-detail/46914a29aebb9e55230cc408f59f2d397subcatalogId=f16421e617aed29602f9f09d951cce68

กระทรวงสาธารณสุข. Health Data Center (HDC): รายงานโรคที่เกิดจากการบริโภคอาหารและน้ําไม่ถูกสุขลักษณะ (อินเทอร์เน็ต) สืบค้นเมื่อ 15 พ.ค. 2569]. แหล่งข้อมูล: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/MZ1yOMFD- MOZdHGXL.JPsubcatalogId=491672679818600345dc1833920051b2

กรรณิกา สุนาพรรณ์, โครงการยกระดับกลไกการจัดการพื้นที่แบบองค์รวมสู่สุขภาวะชุมชน จังหวัดกาฬสินธุ์: อิ่ม ออม สร้างสุข [รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์], กาฬสินธุ์: มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 2566

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21 century. Health Promot Int 2000;15(3):259-67.

Sorensen K, Levin-Zamir D, Duang TV, Okan 0, Brasil VV, Nutbeam D. Building health literacy system capacity: a framework for health literate systems. Health Promot Int 2021;36 Suppl 1.

Steinke EM, Hucke B, Rohmann M, Tietz F, Lewejohann JC, Nuernberger M. The relationship between health literacy, food literacy, and dietary choices: a systematic review. Front Public Health 2026,14:1769299.

กฤชกนทร สุวรรณพันธุ์, เสาวลักษณ์ ศรีตาเกษ, ความรอบรู้ด้านสุขภาพของเกษตรกรผู้ปลูกสับปะรดในเขตสุขภาพที่ 8. วารสารวิจัย และพัฒนาระบบสุขภาพ 2562;12(1):150-57.

Praserttai C, Tanthanapanyakorn P, Khantikulanon N, Mungkhunthod S, Maoon K. Health literacy and associated factors influencing pesticide protective behaviors among cassava farmers in an eastern Thailand province: a cross-sectional study. Pac Rim Int J Nurs Res 2025;29(4)-892-907.

Green LW, Kreuter MW. Health program planning: an educational and ecological approach. 4th ed. New York:McGraw-Hill; 2005

Porter CM. Revisiting PRECEDE-PROCEED: a leading model for ecological and ethical health promotion. Health Educ J 2022;81(4):399-414.

นรลักขณ์ เอื้อกิจ, ลัดดาวัลย์ เพ็ญศรี, การประยุกต์ใช้แนวคิด PRECEDE Model ในการสร้างเสริมสุขภาพ, วารสารพยาบาล สภากาชาดไทย 2562;12(1):38-48.

Best JW. Research in education. 3° ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1977.

ทองสุข กษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, กลยุทธ์การสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ, กรุงเทพมหานคร: สาม เจริญพาณิชย์; 2561.

อรุณ จิรวัฒน์กุล, สถิติทางวิทยาศาสตร์สุขภาพเพื่อการวิจัย, พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร: วิทยพัฒน์, 2558

ธวัชชัยเอกสันติ, นิภามหารัชพงศ์, ยุวดี รอดจากภัย, อนามัย เทศทะ ก. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้สุขภาพกับพฤติกรรมป้องกันการ บสัมผัสสารเคมีกําจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว จังหวัดนครราชสีมา, วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล 2565;28(2):1-15. 19.

สายชล คล้อยเอี่ยม, กมลวรรณ สุขประเสริฐ, ภารุจีร์ เจริญเผ่า, ฐานิตา คุณารักษ์, ดวงพร ไข่ขวัญ, มณฑล หวานวาจา ความสัมพันธ์ ระหว่างชุมชนรอบรู้ด้านสุขภาพกับความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนในชุมชน, วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น 2566;15(3):14-25 20.

Kim J, Lee EH, Kim Y. Effectiveness of PRECEDE-PROCEED model-based interventions on health behavior out- comes: a systematic review. Syst Rev 2022-11-218.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

01-07-2026

รูปแบบการอ้างอิง

แสงประจักษ์ น., เคหะบาล น., ขันดี ธ., นาจันทอง ม., & ถุนาพรรณ์ ก. (2026). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพในการผลิตและบริโภคอาหารปลอดภัยตามหลัก “อิ่ม ออม สร้างสุข” ของเกษตรกรในจังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารการสร้างเสริมสุขภาพไทย, 5(2). สืบค้น จาก https://so14.tci-thaijo.org/index.php/thpjournal/article/view/3513

ฉบับ

ประเภทบทความ

นิพนธ์ต้นฉบับ (Original article)