การพัฒนาวัดองค์กรต้นแบบให้เป็นศูนย์สนับสนุนสุขภาวะของชุมชนในเขตเมืองตามแนวทางวัดบันดาลใจ: กรณีศึกษาวัดดีดวด

บทคัดย่อ

ดวงพร นะคาพันธุ์ชัย
วิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา วิทยาเขตสมุทรสงคราม จังหวัดสมุทรสงคราม

ปริยาภรณ์ สุขกุล
โครงการสถาบันอาศรมศิลป์ กรุงเทพมหานคร

สุดประนอม สมันตเวคิน
วิทยาลัยพยาบาลและสุขภาพ มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา วิทยาเขตสมุทรสงคราม จังหวัดสมุทรสงคราม

บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษากระบวนการพัฒนาวัดดีดวดให้เป็นศูนย์สนับสนุนสุขภาวะของชุมชนในเขตเมือง ตามแนวทางวัดบันดาลใจ (2) วิเคราะห์ปัจจัยแห่งความสำเร็จและจุดที่ควรพัฒนาที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการ พัฒนา และ (3) เสนอแนะแนวทางการพัฒนาวัดให้สามารถยับเคลื่อนบทบาทใหม่ด้านการส่งเสริมสุขภาวะในเขตเมืองอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้วิธีการศึกษาเอกสาร การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึก กับกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ เจ้าอาวาส คณะสงฆ์ ครู นักเรียน เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง อาสาสมัคร และประชาชนโดยรอบวัดดีดวดรวมทั้งผู้ทรงคุณวุฒิที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาวัดในฐานะองค์กรสุขภาวะ ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการพัฒนาวัดดีดวดดำเนินการผ่านการเสริมสร้างศักยภาพใน 4 ด้าน ได้แก่ (1) การพัฒนาด้านกายภาพ เช่น การจัดพื้นที่สุขภาพ มุมสมาธิพื้นที่เรียนรู้ของเด็กนักเรียน ลานกิจกรรม และพื้นที่อำนวยความสะดวก (2) การพัฒนาด้านองค์กร เช่น เจ้าอาวาสเป็นแกนนำ ร่วมกับพระสงฆ์ นำพาองค์กรสู่การส่งเสริมสุขภาวะแนวพุทธ ร่วมกับชุมชน และเครือข่ายประชาสังคม จัดตั้ง "ทีมจิตอาสาล้างวัดล้างใจ" (3) การพัฒนาด้านกิจกรรม เช่น การจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิต กิจกรรมเคลื่อนไหวกายกวาดลานวัดทุกวัน กิจกรรมเรียนรู้ของนักเรียน กิจกรรมจิตอาสาชุมชน และ (4) การพัฒนาด้านเครือข่าย ได้แก่ หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และภาคประชาสังคม ปัจจัยแห่งความสำเร็จที่สำคัญ ได้แก่ ภาวะผู้นำของเจ้าอาวาส มีองค์ความรู้เชิงลึกนำพระสงฆ์สร้างศรัทธาดึงดูดใจประชาชนร่วมคิดร่วมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายชุมชน และเครือข่ายจากภายนอกรวมทั้งจัดตั้งกองทุนพัฒนาวัดจากเงินบริจาคของประชาชน จุดที่ควรพัฒนา ได้แก่ ทัศนคติแบบเดิมของประชาชนในพื้นที่ขาดความเป็นเจ้าของ และความไม่ต่อเนื่องของการมีส่วนร่วม ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ วัดควรมีแผนพัฒนากิจกรรม ที่ตอบโจทย์ทุกช่วงวัย สร้างระบบสนับสนุนจากภาคีเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง และเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านสุขภาวะ ทั้งในระดับพระสงฆ์และประชาชน เพื่อให้วัดสามารถเป็นศูนย์กลางการส่งเสริมสุขภาวะของชุมชนในเขตเมืองได้อย่างยั่งยืน

คำสำคัญ: วัดบันดาลใจ; ศูนย์สุขภาวะชุมชน; สุขภาพชุมชนเมือง; การพัฒนาวัด; วัดดีดวด