การพัฒนาแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่องการรู้เท่าทันบุหรี่ไฟฟ้า สำหรับเด็กและเยาวชนการศึกษานอกระบบ

ชนกนารถ บุญวัฒนะกุล; ลิขสิทธิ์ พุฒเขียว; จินตนา ปรัสพันธ์; เมธชนนท์ ประจวบลาภ; เจษฎากร อังกูลพัฒนาสุข

ผู้แต่ง

ชนกนารถ บุญวัฒนะกุล
ลิขสิทธิ์ พุฒเขียว
จินตนา ปรัสพันธ์
เมธชนนท์ ประจวบลาภ
เจษฎากร อังกูลพัฒนาสุข

บทคัดย่อ

ชนกนารถ บุญวัฒนะกุล
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จังหวัดนนทบุรี
ลิขสิทธิ์ พุฒเขียว
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จังหวัดนนทบุรี
จินตนา ปรัสพันธ์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จังหวัดนนทบุรี
เมธชนนท์ ประจวบลาภ
สถาบันยุวทัศน์แห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร
เจษฎากร อังกูลพัฒนาสุข
สถาบันยุวทัศน์แห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพ ปัญหา และความต้องการของเด็กและเยาวชนการศึกษานอกระบบเรื่องการรู้เท่าทันบุหรี่ไฟฟ้า และเพื่อพัฒนาแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องการรู้เท่าทันบุหรี่ไฟฟ้า สำหรับเด็กและเยาวชนการศึกษานอกระบบ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา แบ่งการวิจัยออกเป็น 2 ขั้นตอน ประกอบด้วย (1) ขั้นตอนศึกษา ข้อมูล สภาพ ปัญหา และความต้องการของเด็กและเยาวชนการศึกษานอกระบบ ทำการศึกษาด้วยการทบทวนเอกสารจากตำรา หนังสือ เอกสารทางวิชาการ บทความ งานวิจัยและสื่อประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้าที่น่าเชื่อถือและเผยแพร่ในระหว่างปี พ.ศ. 2554-2564 และจัดประชุมสนทนากลุ่มร่วมกับเด็กและเยาวชนที่กำลังศึกษาอยู่ในรูปแบบการศึกษานอกระบบ รวมถึงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการศึกษานอกระบบและผู้ทำงานด้านการควบคุมบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า รวมทั้งสิ้น 28 คน โดยเลือกกลุ่มเป้าหมายแบบเจาะจง (2) พัฒนาแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยการนำผลการศึกษาจาก ขั้นตอนที่ 1 และข้อมูลที่ได้รับจากการตรวจเอกสารมากำหนดกรอบแนวคิดและพัฒนาแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ผลการศึกษาพบว่า (1) บุหรี่ไฟฟ้ามีวิวัฒนาการหลายระยะ ถูกพัฒนาให้ดึงดูดเด็กและเยาวชน ทั้งในรูปแบบ กลิ่น และภาพลักษณ์ เด็กและเยาวชนใช้บุหรี่ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นจากกลยุทธ์ทางการตลาดของอุตสาหกรรมยาสูบที่สร้างความเชื่อผิดว่า บุหรี่ไฟฟ้าปลอดภัย ช่วยเลิกบุหรี่มวน และไม่เป็นอันตรายต่อผู้สูบ ความต้องการเรียนรู้เกี่ยวข้องกับการมีความรู้ความเข้าใจ ตระหนักถึงผลกระทบจากการใช้บุหรี่ไฟฟ้า รูปแบบกิจกรรมยืดหยุ่นระยะสั้น ใช้สื่อการเรียนรู้และการประเมินผลที่หลากหลาย (2) แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นได้กำหนดผลลัพธ์การเรียนรู้ให้กลุ่มเป้าหมายมีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับสภาพการณ์และปัญหาเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้า เท่าทันกลยุทธ์การตลาดของบุหรี่ไฟฟ้า และตระหนักถึงอันตรายจากบุหรี่ไฟฟ้า และแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้มีความยืดหยุ่น เน้นดึงประสบการณ์ของกลุ่มเป้าหมายมาใช้ให้เกิดประโยชน์ มีสื่อการเรียนรู้และวิธีประเมินผู้เรียนด้วยวิธีการและเครื่องมือที่หลากหลาย

คำสำคัญ: แผนการจัดกรรมการเรียนรู้; บุหรี่ไฟฟ้า; เด็กและเยาวชน; การศึกษานอกระบบ

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. บุหรี่ไฟฟ้า: ตัวเลือกหรือตัวร้ายของสายควัน [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 15 ก.ค. 2566]. แหล่งข้อมูล: https://resourcecenter.thaihealth.or.th/article/บุหรี่ไฟฟ้า-ตัวเลือกหรือตัวร้ายของสายควัน?view-item=view_recommend

มูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่. บุหรี่ไฟฟ้ากับคำถามที่ทุกคนอยากรู้ [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 15 ก.ค. 2566]. แหล่งข้อมูล: https://www.ashthailand.or.th/old/smartnews/upload/attach/719d0a25167cle5dac2a72f2cddd0f42.pdf

เมธชนนท์ ประจวบลาภ, เจษฎากร อังกูลพัฒนาสุข, สุทธินันท์ มีชำนาญ. ภัยคุกคามสุขภาพในเด็กและเยาวชน: บุหรี่ไฟฟ้า สุรา และความท้าทายของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: เดือนตุลา; 2568.

สถาบันยุวทัศน์แห่งประเทศไทย. ผู้ปกครองเฝ้าระวังบุหรี่ไฟฟ้าแปลงร่างเป็น toy pod ผลิตเลียนแบบตุ๊กตาของเล่นกล่องขนมหวั่นระบาดสู่เด็ก [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 28 มี.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://web.facebook.com/TYI.Thailand/posts/pfbid02FgQjїQkmhkqvpYSВ9WaM6riLALFВ1iо86МЕaXW7DPERСkVfVo9534ВiS9aoVywTLl

ฉัตรสุมน พฤฒิภิญโญ, วศิน พิพัฒนฉัตร, Hamann S. ภัยร้ายซ่อนเร้นบุหรี่ไฟฟ้า (hidden dangers of e-cigarette). กรุงเทพมหานคร: เจริญดีมั่นคงการพิมพ์; 2562.

Phisitphong Piyapanyamongkhon. Health at risk: e-cigarette or vaping among adolescents. Thai Health Promotion Journal 2024;3(2):177-82.

กองสุขศึกษา. บทสรุปผู้บริหาร: พฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนไทย. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2566.

เมธชนนท์ ประจวบลาภ, ชนกนารถ บุญวัฒนะกุล, เจษฎากร อังกูลพัฒนาสุข, ฐาณิษา สุขเกษม. แนวทางการพัฒนาสื่อการเรียนรู้เพื่อสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ยาสูบของเด็กและเยาวชนในระบบการศึกษาและการศึกษานอกระบบ.กรุงเทพมหานคร: สถาบันยุวทัศน์แห่งประเทศไทย; 2566.

สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป่วย อิ๊งภาภรณ์. 16 ความคิดเพื่อชีวิตคนไทย: สิ่งที่เป็น ปัญหาที่เห็น และประเด็นชวนคิด ทรรศนะของนัก วิชาการต่อการพัฒนาในมิติต่างๆ ของไทย [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 28 มี.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://www.pier.or.th/abridged/2023/09/

สุมาลี สังข์ศรี. การจัดการศึกษานอกระบบด้วยวิธีการศึกษาทางไกลเพื่อการศึกษาตลอดชีวิต. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2545.

ณัฐพล รุ่งโรจน์สิทธิชัย. การรับรู้ทัศนคติ และพฤติกรรมที่มีต่อบุหรี่ไฟฟ้า [วิทยานิพนธ์ปริญญาวารสารศาสตรมหาบัณฑิต]. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2560. 158 หน้า.

Clair RS. Andragogy: past and present potential. New Dir Adult Contin Educ 2024;2024:7-13.

กระทรวงศึกษาธิการ. ประกาศกระทรวงศึกษาธิการเรื่อง มาตรการควบคุมการแพร่ระบาดของบุหรี่ไฟฟ้า [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 31 พ.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล: http://ops.moe.go.th/ควบคุมบุหรี่ไฟฟ้า/

พงษ์ศักดิ์ อันมอย, ชนุตา พาโพนงาม, นฤมล ลาวน้อย, อาทิตยา บัวเรือง, ธิรดา จันทร์รุ่งเรือง, อัมพวัน บุญรอด. ปัจจัยที่มีความ สัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนจังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2565;31(2):197-205.

Mishra S, Misra PK. Open, distance, and digital non-formal education in developing countries. In: Zawacki-Richter O, Jung I, editors. Handbook of open, distance and digital education. Singapore: Springer Nature Singapore; 2023. p. 337-53.

Dillard N, Sisco S, Collins JC. Expanding experiential learning in contemporary adult education: embracing technology, interdisciplinarity, and cultural responsiveness. New Dir Adult Contin Educ 2024;2024:30-8.

จีรภัทร์ รัตนชมภู. รูปแบบการป้องกันการใช้บุหรี่ไฟฟ้ารายใหม่ของนักศึกษาอาชีวศึกษาภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย [ปริญญานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรดุษฎีบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2565. 234 หน้า.