การศึกษาความเข้าใจฉลากโภชนาการแบบจีดีเอของเด็กไทยและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

นงนุช จินดารัตนาภรณ์; สลักจิต ชื่นชม

ผู้แต่ง

นงนุช จินดารัตนาภรณ์
สลักจิต ชื่นชม

บทคัดย่อ

นงนุช จินดารัตนาภรณ์
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล

สลักจิต ชื่นชม
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล

บทคัดย่อ
โรคอ้วนในเด็กและวัยรุ่นเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย โดยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจากพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่ไม่เหมาะสม ฉลากโภชนาการแบบจีดีเอ (guideline daily amounts; GDA) ถือเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เด็กเลือกบริโภคอาหารได้อย่างมีข้อมูล การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความเข้าใจฉลากโภชนาการแบบจีดีเอของเด็กไทยอายุ 10-18 ปี และวิเคราะห์ปัจจัยทางประชากรและสังคมที่เกี่ยวข้อง โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากโครงการติดตามการตลาดอาหารและเครื่องดื่มในเด็ก พ.ศ. 2566 ซึ่งเป็นการศึกษาเชิงปริมาณแบบภาคตัดขวาง กลุ่ม-ตัวอย่างจำนวน 2,113 คน จาก 11 จังหวัดทั่วประเทศ ใช้แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่นอย่างเหมาะสม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและไคสแควร์ ผลการศึกษาพบว่า ร้อยละ 83.3 ของกลุ่มตัวอย่างสามารถตอบคำถามเกี่ยวกับพลังงานต่อบรรจุภัณฑ์ได้ถูกต้อง ร้อยละ 80.5 และ 77.4 ตอบถูกเกี่ยวกับปริมาณไขมันและโซเดียมตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ร้อยละ 40 ยังไม่เข้าใจความหมายของข้อความ \"ร้อยละของปริมาณที่แนะนำ\" ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับความเข้าใจฉลากฯ ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา ภูมิภาค ดัชนีมวลกาย จำนวนเงินค่าขนม และการพบเห็นฉลากโภชนาการแบบจีดีเอ (p<0.05) ผลการศึกษานี้เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการส่งเสริมความรู้และการศึกษาเกี่ยวกับฉลากโภชนาการ เพื่อสนับสนุนนโยบายด้านการป้องกันโรคอ้วนในเด็กไทยอย่างมีประสิทธิภาพ

คำสำคัญ: ความเข้าใจ; ฉลากโภชนาการแบบจีดีเอ; เด็กไทย

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Obesity and overweight. Geneva: World Health Organization; 2024.

วิชัย เอกพลากร, ลัดดา เหมาะสุวรรณ, นิชรา เรืองดารกานนท์, วราภรณ์ เสถียรนพเกล้า, หทัยชนก พรรคเจริญ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 5 พ.ศ. 2557: สุขภาพเด็ก. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2561.

Nogueira-de-Almeida CA, Weffort VRS, Ued FdV, Ferraz IS, Contini AA, Martinez EZ, et al. What causes obesity in children and adolescents?. Jornal de Pediatria 2024;100:S48-S56.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ, กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. การสำรวจพฤติกรรมด้านสุขภาพของประชากร พ.ศ. 2564. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2564.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ, กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. พฤติกรรมการบริโภคอาหารของประชากร พ.ศ. 2560. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2561.

Ejigu BA, Tiruneh FN. The link between overweight/obesity and noncommunicable diseases in Ethiopia: evidences from nationwide WHO STEPS survey 2015. Int J Hypertens 2023;2023:2199853.

Okunogbe A, Nugent R, Spencer G, Ralston J, Wilding J. Economic impacts of overweight and obesity: current and future estimates for eight countries. BMJ Global Health 2021;6(10):e006351.

Bhattacharya S, Saleem SM, Bera OP. Prevention of childhood obesity through appropriate food labeling. Clin Nutr ESPEN 2022;47:418-21.

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 374) พ.ศ. 2559 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 133, ตอนพิเศษ 92 ง (ลงวันที่ 21 เมษายน 2559).

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 394) พ.ศ. 2561 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาลไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135, ตอนพิเศษ 264 ง (ลงวันที่ 22 ตุลาคม 2561).

Sindhu S, Madaiah M. Impact of educational intervention in promoting KAP of food label information to make healthier food choices among adolescents in Bangalore City. J Family Med Prim Care 2023;12(7):1371-8.

กานต์รวี มั่งมี. ความสัมพันธ์ระหว่างความเข้าใจฉลากโภชนาการภาคบังคับและการส่งเสริมการขายเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลกับพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลของผู้บริโภคในจังหวัดนนทบุรี. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2561.

Chantaradee P. Understanding and usage of nutrition labeling among type 2 diabetes patients. Nakornpathom: Mahidol University; 2003.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา, กระทรวงสาธารณสุข. การพัฒนาพฤติกรรมการบริโภคอาหารของนักเรียนในโรงเรียนอย. น้อย เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs). นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา; 2560.

แผนงานวิจัยนโยบายอาหารและโภชนาการเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ, มูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ, สำนักอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. การศึกษาความเข้าใจและการใช้ฉลากโภชนาการหน้าบรรจุภัณฑ์ (front-of-pack labeling) ของประชากรไทย. นนทบุรี: แผนงานวิจัยนโยบายอาหารและโภชนาการเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ; 2558.

Pongutta S, Tantayapirak P, Paopeng C. Packaged food consumption and understanding of front-of-pack labels in urban Thailand. Public Health 2019;172:8-14.

Nohlen HU, Bakogianni I, Grammatikaki E, Ciriolo E, Pantazi M, Dias J, et al. Front-of-pack nutrition labelling schemes: an update of the evidence. Addendum to the JRC science for policy report "front-of-pack nutrition labelling" schemes: a comprehensive review. Luxembourg: Office of the European Union; 2022

นงนุช จินดารัตนาภรณ์, สลักจิต ชื่นชม, กษมา ยาโกะ. การติดตามการตลาดอาหารและเครื่องดื่มในเด็กของประเทศไทย. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2567.

กองสถิติพยากรณ์. จำนวนประชากรคาดประมาณเป็นรายอายุ. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2566.

Yamane T. Statistics: an introductory analysis. New York: Harper & Row; 1973.

นงนุช จินดารัตนาภรณ์, สลักจิต ชื่นชม, กษมา ยาโกะ. การพัฒนาแบบสอบถามเพื่อประเมินความเข้าใจฉลากโภชนาการแบบจีดีเอของเด็กไทยอายุ 10-18 ปี. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2567;33(6):1040-50.

Jindarattanaporn N, Kelly B, Punpuing S, Phulkerd S. Development of a questionnaire for assessing the impact of children's food marketing exposure on diet-related outcomes. BMJ Nutrition, Prevention & Health 2024;7(1):174-82.

Cole TJ, Lobstein T. Extended international (IOTF) body mass index cut-offs for thinness, overweight and obesity. Pediatric Obesity 2012;7(4):284-94.

Hammond D, Acton RB, Rynard VL, White CM, Vanderlee L, Bhawra J, et al. Awareness, use and understanding of nutrition labels among children and youth from six countries: findings from the 2019-2020 International Food Policy Study. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 2023;20(1):55.

สุภาพร เชยชิด, ธนัฏฐธมน มัธยะจันทร์. การอ่านฉลากโภชนาการ: ความสำคัญที่ควรเริ่มต้นในเด็ก. วารสารพยาบาลศาสตร์ 2565;9(2):55-69.

อัจฉราวดี ศรียะศักดิ์, ฤทัยวรรณ แก้วมาลัย, นิศาชล ตันติภิรมย์, ปริญญาพร ชาวบ้านเกาะ, เบญจรัตน์ เอี่ยมสะอาด. ความรอบรู้ด้านสุขภาพเรื่องฉลากโภชนาการในเด็กวัยเรียน: กรณีศึกษาจังหวัดเพชรบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน 2563;6(2):70-82.

Arunmuang A, Maitreemit P. The role of GDA nutrition labelling of young FDA leaders at of secondary school in Chainat Province. Interprofessional Journal of Health Sciences 2016;14(2):47-58.

Klaydum T. A study of knowledge and attitude of Faculty of Home Economics Technology, Rajamangala University of Technology Phra Nakhon students' towards the nutrition labeling formats GDA. Bangkok: Rajamangala University of Technology Phra Nakhon; 2017.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. คู่มีอรณรงค์ให้ความรู้เรื่องฉลากโภชนาการแบบจีดีเอ (GDA) ฉบับ อสม. และประชาชน. นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา; 2555.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. อย. รวมพลังเครือข่ายภาคประชาชน เร่งรณรงค์ "ฉลาดบริโภค ต้องอ่านฉลาก". นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา; 2568.

Som N, Mukhopadhyay S. Body weight and body shape concerns and related behaviours among Indian urban adolescent girls. Public Health Nutr 2015;18(6):1075-83.

Flieh SM, Miguel-Berges ML, González-Gil EM, Gottrand F, Censi L, Widhalm K, et al. The association between portion sizes from high-energy-dense foods and body composition in European adolescents: The HELENA Study. Nutrients 2021;13(3):954.