ประสิทธิผลรูปแบบการป้องกันและลดพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเยาวชนในโรงเรียน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี

นวลตา เศลวัตนะกุล; ภัควรินทร์ ภัทรศิริสมบูรณ์; ทศพร บุญญานุสนธิ์

ผู้แต่ง

นวลตา เศลวัตนะกุล
ภัควรินทร์ ภัทรศิริสมบูรณ์
ทศพร บุญญานุสนธิ์

บทคัดย่อ

นวลตา เศลวัตนะกุล
โรงพยาบาลพระปกเกล้า จังหวัดจันทบุรี

ภัควรินทร์ ภัทรศิริสมบูรณ์
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี จังหวัดจันทบุรี

ทศพร บุญญานุสนธิ์
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี จังหวัดจันทบุรี

บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มเปรียบเทียบวัดผลก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการป้องกันและลดพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเยาวชนในโรงเรียนโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี กลุ่มตัวอย่างเป็นเยาวชนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจาก 2 โรงเรียนในอำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรีคัดเลือกอย่างมีระบบ จำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 30 คน และกลุ่มควบคุม 30 คน กลุ่มทดลองได้รับรูปแบบการป้องกันและลดพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเยาวชนในโรงเรียน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นระยะเวลา 5 สัปดาห์ประกอบด้วย (1) การให้ความรู้ (2) ฝึกทักษะการตัดสินใจ (3) การจัดการตนเองและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมร่วมกัน (4) อบรมทักษะการวิเคราะห์สื่อโฆษณาบุหรี่ และ (5) ฝึกทักษะการสื่อสารข้อมูลสุขภาพ เครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามพฤติกรรมการสูบบุหรี่ และแบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ มีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.89 และ 0.72 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติที ผลการศึกษาภายหลังการทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีค่าคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่โดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 76.7 (Mean=48.6, SD=0.43) ค่าคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ก่อนและหลังการทดลอง มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ค่าคะแนนเฉลี่ยจำนวนบุหรี่ที่สูบก่อนและหลังการทดลองของกลุ่มทดลอง และค่าคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม พบว่า ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) ข้อเสนอแนะจากผลการศึกษานี้ คือ สามารถนำไปเป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนาโปรแกรมการป้องกันการสูบบุหรี่ของเยาวชนในโรงเรียนอื่นๆ ได้ และควรศึกษาปัจจัยที่อาจส่งผลต่อประสิทธิผลของการเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ของเยาวชนเช่น บริบททางสังคม วัฒนธรรม รวมทั้งปัจจัยด้านครอบครัว และใช้เทคโนโลยีหรือสื่อดิจิทัลมาเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพในการป้องกันการสูบบุหรี่ของเยาวชนต่อไป

คำสำคัญ: การป้องกันและลดพฤติกรรม; การสูบบุหรี่; การมีส่วนร่วมของชุมชน; เยาวชนในโรงเรียน; รูปแบบ

เอกสารอ้างอิง

อุทัยวรรณ พงษ์บริบูรณ์, รัชยา รัตนะถาวร. การสูบบุหรี่ในวัยรุ่น: แนวทางสร้างการป้องกัน. วารสารพยาบาลทหารบก 2564;23(1):6-13.

กรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. รายงานสถานการณ์ด้านเด็กและเยาวชน ประจำ ปิงบประมาณ 2567 ไตรมาส 3 เดือน เมษายน - มิถุนายน 2567 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 31 ม.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล:

https://www.dcy.go.th/public/mainWeb/file_download/1721718627362-869954648.pdf

ศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ มหาวิทยาลัยมหิดล. สถานการณ์การบริโภคยาสูบของประเทศไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพมหานคร: เจริญดีมั่นคงการพิมพ์; 2566.

เครือข่ายวิชาชีพแพทย์ในการควบคุมการบริโภคยาสูบ. คู่มือการเลิกบุหรี่สำหรับประชาชน. นครปฐม: สินทวีกิจ พริ้นติ้ง; 2561.

Hoover DS, Vidrine JI, Shete S, Spears CA, Cano MA, Correa-Fernández V, et al. Health literacy, smoking, and health indicators in African American adults. J Health Commun 2015;20(2):24-33.

ซารีนะฮ์ ระนี, ประภาภรณ์ หลังปูเต๊ะ, นิซูไรดา นิมุ. ผลของโปรแกรมป้องกันการสูบบุหรี่และสารเสพติดโดยใช้หลักการอิสลาม ต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพด้านป้องกันการสูบบุหรี่และสารเสพติดในเยาวชนมุสลิมโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้. J Behav Sci Dev 2565;14(1):134-52.

Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Soc Sci Med 2008;67(12):2072-8.

วีระศักดิ์ ปัญญาพรวิทยา. การคำนวณขนาดตัวอย่างโดยใช้โปรแกรม G*power สำหรับงานวิจัยที่มีการใช้สัตว์ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [สืบค้นเมื่อ 31 ม.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล: https://rid.psu.ac.th/animalth/assets/document/GPower5-7.pdf

Homsin P. Predictors of smoking uptake among Thai male adolescents: Early smoking stages [Doctoral dissertation]. Chiangmai: Chiangmai University; 2006.

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. การเสริมสร้างและประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรม สุขภาพกลุ่มเด็กและเยาวชน (อายุ 7-14 ปี) กลุ่มประชาชนที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป ฉบับปรับปรุง ปี 2561 [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [สืบค้นเมื่อ 23 ก.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.scribd.com/document/406967113/220120180914085828-linkhed-pdf

ยุรนันท์ เทพา. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันนักสูบบุหรี่หน้าใหม่ในนักเรียน มัธยมศึกษาตอนต้นโรงเรียนแห่งหนึ่งในพื้นที่อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) 2566;34(2):12-26.

ภาสกร เนตรทิพย์วัลย์. โปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ทางสุขภาพเพื่อพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ในวัยรุ่นตอนต้นโดยประยุกต์การจัดการเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน [วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2564.

อนาวิน ภัทรภาคินวรกุล, ปรภัทร คงศรี, สมหมาย กล้าณรงค์. ผลของโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพเพื่อป้องกันนักสูบหน้าใหม่ในสถาบันอุดมศึกษา จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4 2566;13(1):113-28.

ณัฐชยา พลาชีวะ, ปราโมทย์ ถ่างกระโทก. ผลของโปรแกรมป้องกันการสูบบุหรี่โดยใช้อินเทอร์เน็ตเป็นฐานสำหรับนักศึกษาในศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย 2564;14(1):257-72.

ไกรฤกษ์ สุธรรม, ขวัญตา สุธรรม. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อการลด เลิกบุหรี่ของนักศึกษาระดับอาชีวศึกษาในสถาบันแห่งหนึ่ง อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น 2566;30(3):160-70.