ระบบข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการเพื่อสนับสนุนการพัฒนานโยบายภาษีโซเดียม
บทคัดย่อ
ธีรวัฒน์ อภิปรัชญาฐิติกุลสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและรวบรวมฐานข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการเพื่อสนับสนุนกระบวนการพัฒนานโยบายภาษีโซเดียม และวิเคราะห์ช่องว่างในการจัดทำฐานข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการของประเทศไทยต่อกระบวนการพัฒนานโยบายภาษีโซเดียม รวมทั้งเสนอแนะแนวทางการพัฒนาฐานข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการที่มีประสิทธิภาพต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นผลิตภัณฑ์อาหารกลุ่มเป้าหมายหลักในการจัดเก็บภาษีโซเดียม ได้แก่ อาหารกึ่งสำเร็จรูป อาหารแช่เย็นแช่แข็ง และขนมขบเคี้ยวเป็นสำคัญ จากการรวบรวมระบบข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการ โดยสืบค้นข้อมูลทุติยภูมิที่สามารถเข้าถึงได้ ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2567 ทบทวนและวิเคราะห์ช่องว่าง สรุปและเสนอ-แนะแนวทางการพัฒนา พบว่า โครงสร้างข้อมูลวิชาการเพื่อสนับสนุนกระบวนการพัฒนานโยบายภาษีโซเดียม ประกอบด้วย 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ ด้านสุขภาพ/สาธารณสุข ด้านเศรษฐกิจและสังคม ด้านเศรษฐศาสตร์ และด้านกฎหมาย/กฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้พบข้อจำกัดและโอกาสในการพัฒนาระบบฐานข้อมูลและหลักฐานทางวิชาการให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น อาทิ ข้อมูลสถานการณ์สุขภาพ ควรใช้ระเบียบวิธีการสำรวจที่เป็นมาตรฐาน กำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างที่เป็นตัวแทนประชากรระดับประเทศ และวางแผนการสำรวจให้ต่อเนื่องและเป็นปัจจุบัน ควรจัดทำเกณฑ์ปริมาณโซเดียมแนะนำในผลิตภัณฑ์อาหารกลุ่มเป้าหมายที่เหมาะสม เพื่อเป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายทางภาษี โดยใช้เหตุผลทางด้านโภชนาการเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคไม่ติดต่อ สำหรับข้อมูลทางการตลาดของผลิตภัณฑ์อาหาร พบข้อจำกัดในการเข้าถึงฐานข้อมูลของภาคเอกชน ดังนั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรแลกเปลี่ยนข้อมูล และบูรณาการฐานข้อมูลร่วมกัน รวมทั้งพิจารณาความสอดคล้องกับแนวปฏิบัติทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การวางกรอบนโยบายทางภาษีมีประสิทธิภาพสูงสุด
คำสำคัญ: นโยบายภาษีโซเดียม; ความยืดหยุ่นของอุปสงค์ต่อราคา; สารทดแทนเกลือ
เอกสารอ้างอิง
กมลทิพย์ วิจิตรสุนทรกุล. ระบาดวิทยาและการทบทวนมาตรการป้องกันโรคไตเรื้อรัง [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 2 ก.พ. 2567].แหล่งข้อมูล: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1308820220905025852.pdf
World Health Organization. Fact sheet: salt reduction [Internet]. 2016 [cited 2024 Feb 3]. Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs393/en/
Powles J, Fahimi S, Micha R, Khatibzadeh S, Shi P, Ezzati M, et al. Global, regional and national sodium intakes in 1990 and 2010: a systematic analysis of 24 h urinary sodium excretion and dietary surveys worldwide. BMJ Open 2013;3(12):e003733.
He J, Ogden LG, Vupputuri S, Bazzano LA, Loria C, Whelton PK. Dietary sodium intake and subsequent risk of cardiovascular disease in overweight adults. JAMA 1999;282(21):2027-34.
He FJ, MacGregor GA. Effect of longer term modest salt reduction on blood pressure: cochrane systematic review and meta-analysis of randomised trials. The Cochrane Database of Systematic Reviews 2004;3:346:f1325.
McMahon EJ, Campbell KL, Bauer JD, Mudge DW. Altered dietary salt intake for people with chronic kidney disease. Cochrane Database Syst Rev 2021;6(6):CD010070.
Radzeviciene L, Ostrauskas R. Adding salt to meals as a risk factor of type 2 diabetes mellitus: a case-control study. Nutrients 2017;9(1):67.
Moosavian SP, Haghighatdoost F, Surkan PJ, Azadbakht L. Salt and obesity: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Int J Food Sci Nutr 2017;68(3):265-77.
World Health Organization. NCD mortality and morbidity [Internet]. 2018 [cited 2024 Feb 3]. Available from: http://www.who.int/gho/ncd/mortality_morbidity/en/
สำนักวิจัยนโยบายสร้างเสริมสุขภาพ, แผนงานเครือข่ายควบคุมโรคไม่ติดต่อ, สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. รายงานสถานการณ์โรค NCDs วิกฤตสุขภาพ วิกฤตสังคม. นนทบุรี: สำนักพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ; 2557.
Thow AM, Jan S, Leeder S, Swinburn B. The effect of fiscal policy on diet, obesity and chronic disease: a systematic review. Bulletin of the World Health Organization 2010;88(8):609-14.
มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ. แนวคิดของการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียม [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [สืบค้นเมื่อ 7 ก.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://thainhf.org/wp-content/uploads/2020/11/ภาษีโซเดียม.pdf
World Health Organization. Scaling up action against noncommunicable diseases: how much will it cost? Geneva, Switzerland: World Health Organization; 2011.
World Health Organization. Using price policies to promote healthier diets. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2015.
Chailimpamontree W, Kantachuvesiri S, Aekplakorn W, Lappichetpaiboon R, Sripaiboonkij Thokanit N, Vathesatogkit P, et al. Estimated dietary sodium intake in Thailand: a nationwide population survey with 24-hour urine collections. Journal of Clinical Hypertension 2021;23:744–54.
กมลทิพย์ วิจิตรสุนทรกุล, ราม รังสินธุ์, บุญทรัพย์ ศักดิ์บุญญารันต์, ยุภาพร ศรีจันทร์, อัฐสิมา มาศโอสถ, สุภัค อุกฤษฏชน. ปริมาณการบริโภคโซเดียมของประชากรไทยจากการประเมินปริมาณโซเดียมในปัสสาวะ 24 ชั่วโมง: การศึกษาแบบภาคตัดขวาง. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2566;32(1):5-18.
วิชัย เอกพลากร. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 4 พ.ศ. 2551-2552. กรุงเทพมหานคร: เดอะ กราฟิ-โกซิสเต็มส์; 2554.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. การสำรวจพฤติกรรมด้านสุขภาพของประชากร พ.ศ. 2564. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2564.
สมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย. โครงการติดตามปริมาณโซเดียมในอาหารพร้อมบริโภคและกึ่งสำเร็จรูปเพื่อการรณรงค์ลดเค็ม ลดโรค. กรุงเทพมหานคร: สมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย; 2564.
World Health Organization. WHO global sodium benchmarks for different food categories [Internet]. 2021 [cited 2024 Mar 21]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/341081/9789240025097-eng.pdf?sequence=1
World Health Organization. WHO South-East Asia region sodium benchmarks for packaged foods [Internet]. 2023 [cited 2024 Mar 21]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/375596/9789290210818-eng.pdf?sequence=1
สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. เกณฑ์จำแนกอาหารตามมาตรฐานโภชนาการ (nutrient profile). กรุงเทพมหานคร: เกรทเทส; 2565.
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. คู่มือการขอรับรองสัญลักษณ์โภชนาการ “ทางเลือกสุขภาพ” สำหรับผู้ประกอบการ [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 7 ก.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://drive.google.com/file/d/17vkAcrGo3Q2jxrS4A26sxOQ-QiguLMRq/view
World Health Organization. Fiscal policies for diet and prevention of noncommunicable diseases: technical meeting report, 5-6 May 2015, Geneva, Switzerland [Internet]. 2015 [cited 2024 Jul 24]. Available from: https://www.who.int/docs/default-source/obesity/fiscal-policies-for-diet-and-the-prevention-of-noncommunicable-diseases-0.pdf?sfvrsn=84ee20c_2
World Health Organization. Fiscal policies to promote healthy diets: WHO guideline [Internet]. [cited 2024 Jul 24]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/376763/9789240091016-eng.pdf?sequence=1
สมาคมโภชนาการแห่งประเทศไทย, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. โครงการศึกษาสถานการณ์ภาวะโภชนาการและการเฝ้าระวังเพื่อส่งเสริมการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพ. กรุงเทพมหานคร: สมาคมโภชนาการแห่งประเทศไทย; 2566.
ประชาชาติธุรกิจ. “มาม่า” โกยรายได้ 27,429 ล้านบาท เหตุเศรษฐกิจปี’65 ฟื้น - โควิดสงบ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 6 ก.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://www.prachachat.net/marketing/news-1212525
เครือข่ายลดบริโภคเค็ม, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. โครงการลดการบริโภคโซเดียมในประชากรไทย. กรุงเทพมหานคร: สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย; 2564.
Santos JA, Tekle D, Rosewarne E, Flexner N, Cobb L, Al-Jawaldeh A, et al. A systematic review of salt reduction initiatives around the world: a midterm evaluation of progress towards the 2025 global non-communicable diseases salt reduction target. Adv Nutr 2021;12(5):1768-80.
Kloss L, Meyer JD, Graeve L, Vetter W. Sodium intake and its reduction by food reformulation in the European Union — a review. NFS Journal 2015;1:9-19.
ECORYS. Food taxes and their impact on competitiveness in the agri-food sector: final report. Rotterdam: ECORYS; 2014.
Wright A, Smith KE, Hellowell M. Policy lessons from health taxes: a systematic review of empirical studies. BMC Public Health. 2017;17(1):583.
World Health Organization. Good practice brief [Internet]. 2015 [cited 2024 Jul 16]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/375098/WHO-EURO-2015-8733-48505-72065-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Smith-Spangler CM, Juusola JL, Enns EA, Owens DK, Garber AM. Population strategies to decrease sodium intake and the burden of cardiovascular disease: a cost-effectiveness analysis. Ann Intern Med 2010;152(8):481-7.
Nghiem N, Blakely T, Cobiac LJ, Pearson AL, Wilson N. Health and economic impacts of eight different dietary salt reduction interventions. PLoS One 2015;10(4):e0123915.
Ni Mhurchu C, Eyles H, Genc M, Scarborough P, Rayner M, Mizdrak A, et al. Effects of health-related food taxes and subsidies on mortality from diet-related disease in New Zealand: an econometric-epidemiologic modelling study. PLoS One 2015;10(7):e0128477.
Cobiac LJ, Tam K, Veerman L, Blakely T. Taxes and subsidies for improving diet and population health in Australia: A Cost-Effectiveness Modelling Study. PLoS Med 2017;14(2):e1002232.
ชุษณา เมฆโหรา. โซเดียม การรับรสเค็มและการปรับลดปริมาณโซเดียมในผลิตภัณฑ์อาหาร. วารสารอาหาร 2565;52(1):16-23.
Xu X, Zeng L, Jha V, Cobb LK, Shibuya K, Appel LJ, et al. Potassium-enriched salt substitutes: a review of recommendations in clinical management guidelines. Hypertension 2024;81(3):400–14.
พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 96, ตอนที่ 79 (ลงวันที่ 13 พฤษภาคม 2522).
กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 373) พ.ศ. 2559. เรื่อง การแสดงสัญลักษณ์โภชนาการบนฉลากอาหาร (2559) [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 21 มี.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://food.fda.moph.go.th/media.php?id=509389395565092864&name=P373.PDF
กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 394) พ.ศ. 2561. เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และ
ค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม แบบจีดีเอ (2561) [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 21 มี.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2561/E/264/T_0012.PDF
กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566. เรื่อง ฉลากโภชนาการ (2566) [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2567]. แหล่งข้อมูล: https://food.fda.moph.go.th/media.php?id=583907023645712384&name=P445.pdf
พระราชบัญญัติสรรพสามิต พ.ศ. 2560. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 134, ตอนที่ 32 ก (ลงวันที่ 20 มีนาคม 2560).
ประชาชาติธุรกิจ. “มาม่า-ปุ้มปุ้ย” ปรับสูตรอุตลุด ลดโซเดียมหนีภาษีความเค็ม [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [สืบค้นเมื่อ 31 ส.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://www.prachachat.net/marketing/news-389093
ฐานเศรษฐกิจ. เก็บแน่! ภาษีเค็ม ‘มาม่า’ กลุ่มแรก [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [สืบค้นเมื่อ 31 ส.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://www.thansettakij.com/business/412162
ชัยณรงค์ ศรีรักษ์. การวิเคราะห์ความยืดหยุ่นของอุปสงค์และการประเมินมูลค่าความสูญเสียทางเศรษฐกิจของการสูบบุหรี่มวนเอง กรณีศึกษาผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดที่เข้ารับการรักษาที่ศูนย์มะเร็งอุดรธานี [วิทยานิพนธ์ปริญญาเศรษฐศาสตรมหาบัณฑิต]. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2554. 118 หน้า.
Shahab HA, Khoirunurrofik K. Optimal excise tax on Indonesia’s unhealthy food. Universal Journal of Public Health 2021;9(5):218-29.
สำนักโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง กรมควบคุมโรค. ยุทธศาสตร์ลดการบริโภคเกลือและโซเดียมในประเทศไทย พ.ศ. 2559-2568. กรุงเทพมหานคร: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2559.
World Health Organization. Global action plan for the prevention and control of noncommunicable diseases 2013-2020. Geneva: World Health Organization; 2013.
World Health Organization. SHAKE the salt habit. Genewa: World Health Organization; 2017.
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. (ร่าง) แนวทางการดำเนินงานลดการบริโภคเกลือและโซเดียมระดับจังหวัด ปี 2566. นนทบุรี: กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค; 2566.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
