โรงอาหารอ่อนหวาน โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

สุมิตร สามห้วย
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

อารีรัตน์ ศรีวราพันธุ์
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

อรพรรณ ฤทธิชัย
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

ปิยะนุช สุวรรณพัฒน์
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

นันท์นภัส กังงา
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

กนกวรรณ มากอ้น
โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง

อาภาพรรณี เขมวุฒิพงษ์
งานทันตสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตรัง

จุฑามาศ ตรีรัตน์พันธุ์
กลุ่มงานทันตกรรม โรงพยาบาลตรัง



บทคัดย่อ
บทความนี้เป็นการทบทวนการปฏิบัติด้วยทฤษฎีการจัดการ POLC ประกอบด้วยการวางแผน (planning) การจัดการองค์การ (organizing) การชี้นำ (leading) และการควบคุม (controlling) เพื่อสุขภาพที่ดีของบุคลากรในการลดบริโภคหวาน มัน เค็มในโรงอาหารอ่อนหวาน โรงเรียนสุภาราชีนี จังหวัดตรัง ซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษที่มีนักเรียนจำนวน 2,916 คน โดยถอดบทเรียนร่วมกันระหว่างฝ่ายปฏิบัติการและฝ่ายสนับสนุน ด้วยวิธีการ focus group จากคำถาม 3 ประเด็น คือ (1) การจัดการอาหารและเครื่องดื่มในโรงเรียน (2) การแบ่งหน้าที่รับผิดชอบในการจัดการอาหารและเครื่องดื่มในโรงเรียน และ (3) ความสำเร็จในการจัดการอาหารและเครื่องดื่ม จากการเก็บรวบรวมข้อมูล นำมาวิเคราะห์ และประชุมกลุ่มย่อยระหว่างผู้บริหาร คณะครู และผู้ประกอบการร้านอาหาร ทำให้เกิดแผนงานและแนวทางการปฏิบัติที่นำไปสู่การประกาศนโยบายและแนวทางการดำเนินงานโรงอาหารอ่อนหวานในโรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง เพื่อรณรงค์ กระตุ้น สร้างแนวทางปฏิบัติและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียนตามกฎบัตรออตตาวา (Ottawa Charter) 5 ประการ ได้แก่ (1) การสร้างนโยบายสาธารณสุขเพื่อสุขภาพ โดยผู้บริหารโรงเรียนประกาศนโยบายและแนวทางการดำเนินงานโรงอาหารอ่อนหวานที่ชัดเจนให้บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชนรับทราบ เพื่อนำไปปฏิบัติ (2) การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ ผู้ประกอบการจัดเมนูอาหาร 5 หมู่ ที่มีผักเป็นส่วนประกอบหลักทุกวัน มีเมนูแนะนำที่ถูกหลักโภชนาการ ไม่วางเครื่องปรุงรส จัดจุดบริการน้ำดื่มฟรี จำหน่ายน้ำดื่ม ไม่จำหน่ายน้ำอัดลม และจัดจุดแปรงฟันหลังอาหาร (3) การส่งเสริมกิจกรรมชุมชนให้เข้มแข็ง มีครูอนามัยที่รับผิดชอบคอยตรวจเยี่ยมผู้ประกอบการร้านอาหารและเครื่องดื่ม และมีนักเรียน อย.น้อย ตรวจสอบความหวาน ความเค็มในโรงเรียนเป็นประจำทุกเดือน และมีการตรวจเยี่ยมโดยทีมเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ปีละ 1 ครั้ง (4) การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตรัง ร่วมกับนักโภชนศาสตร์ โรงพยาบาลตรัง จัดอบรมความรอบรู้ด้านสุขภาพแก่ครูอนามัย ผู้ประกอบการร้านอาหาร และนักเรียน อย.น้อย เรื่องการจัดเมนูอาหาร การสุขาภิบาลอาหาร การเลือกวัตถุดิบ การอ่านฉลากอาหาร การตรวจวัดความหวาน ความเค็ม กลุ่มงานทันตกรรม โรงพยาบาลตรังและวิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธรจังหวัดตรัง จัดอบรมฝึกปฏิบัติการตรวจฟันด้วยตนเอง การแปรงฟันถูกวิธี และตรวจฟันเบื้องต้นในโรงเรียนแก่นักเรียนทุกคน และ (5) การปรับเปลี่ยนการบริการสุขภาพ นักเรียนมีความรอบรู้ (health literacy) ในการเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ จนมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค สามารถดูแลสุขภาพช่องปากด้วยตนเองได้ และทราบว่าเมื่อไรควรไปพบทันตบุคลากร เพื่อให้ได้รับการรักษาได้ทันเวลา การดำเนินงานข้างต้นทำให้เด็กนักเรียนมีน้ำหนักอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ร้อยละ 83.36 ปี 2566 นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1–6 ได้รับการตรวจสุขภาพช่องปากร้อยละ 97.16 พบนักเรียนฟันผุร้อยละ 19.66 เหงือกอักเสบร้อยละ 6.37 มีหินน้ำลายร้อยละ 47.77 มีคราบจุลินทรีย์ร้อยละ 10.06 นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ได้ฝึกแปรงฟันถูกวิธีและตรวจฟันด้วยตนเอง ข้อเสนอแนะ คือ (1) ทีมผู้บริหารโรงเรียนควรประกาศนโยบายและแนวทางการดำเนินงานโรงอาหารอ่อนหวานต่อเนื่องทุกการเปลี่ยนแปลงผู้บริหาร (2) มีผู้รับผิดชอบกิจกรรมหลัก ดำเนินการต่อเนื่องสม่ำเสมอทั้งการจัดกิจกรรม ควบคุมกำกับ และประเมินผล และ (3) มีกิจกรรมโรงเรียน โรงอาหารอ่อนหวานให้บุคลากรทุกคนมีส่วนร่วมสม่ำเสมอต่อเนื่อง 



คำสำคัญ: โรงเรียนโรงอาหารอ่อนหวาน; การบริโภคอาหารและเครื่องดื่มในโรงเรียน; การสร้างเสริมสุขภาพในโรงเรียน; โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง