ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตในนาข้าวของเกษตรกร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ

วัชราภรณ์ สงเนย; นรีกานต์ ดวนใหญ่; ธัญยนิษฐ์ ชาวไร่; อำไพ โสรส; พรธิวา สีแสง

ผู้แต่ง

วัชราภรณ์ สงเนย
นรีกานต์ ดวนใหญ่
ธัญยนิษฐ์ ชาวไร่
อำไพ โสรส
พรธิวา สีแสง

บทคัดย่อ

วัชราภรณ์ สงเนย
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ

นรีกานต์ ดวนใหญ่
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ

ธัญยนิษฐ์ ชาวไร่
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ

อำไพ โสรส
มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ

พรธิวา สีแสง
โรงพยาบาลชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ

บทคัดย่อ
การวิจัยพรรณนาแบบภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต ในนาข้าวของเกษตรกร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ กลุ่มตัวอย่างคือเกษตรกรในตำบลโคกสาร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ โดยจากการคำนวณได้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 105 คน รวบรวมข้อมูลโดยการสุ่มแบบ cluster sampling และ simple random sampling แบบสอบถามทั้งหมด 4 ส่วน คือ ข้อมูลส่วนบุคคล ปัจจัยนำ ปัจจัยเอื้อและปัจจัยเสริม ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช มีค่าดัชนีความสอดคล้องเท่ากับ 0.92 และค่าความเที่ยงเท่ากับ 0.89 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ multiple linear regression ด้วยวิธี enter ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 85.7 อายุ 50-59 ปีร้อยละ 40.96 จบการศึกษาระดับประถมศึกษาร้อยละ 39.05 มีอาชีพเป็นเกษตรกรผู้ปลูกข้าว โดยมีระยะเวลาในการปลูกข้าว 40–49 ปีร้อยละ 28.57 พื้นที่ทำการเกษตร 6–10 ไร่ต่อปี ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชมากที่สุดในผลิตภัณฑ์ยี่ห้อไกลโฟเซตร้อยละ 24.72 มีระยะเวลาในการใช้สารเคมีอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 1–5 ปีร้อยละ 35.24 โดยปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ได้แก่ อิทธิพลจากคนรอบข้าง (p<0.05) และความรู้เกี่ยวกับการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช (p<0.05) ดังนั้น ควรมีการเสริมสร้างความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องในการป้องกันตนเองจากสารเคมีทั้งก่อนการฉีดสารเคมี ขณะฉีดพ่นสารเคมี ระหว่างการฉีดพ่นสารเคมี หลังการฉีดพ่นสารเคมี และเมื่อได้รับสารเคมีเข้าสู่ร่างกายให้แก่เกษตรกร และเกษตรกรส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแบบแผนความเชื่อทางด้านสุขภาพในระดับปานกลางร้อยละ 57.14 ซึ่งอยู่ในด้านการรับรู้ประโยชน์ต่อการป้องกันตนเองจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชมีค่าเฉลี่ยคะแนนเท่ากับ 4.32 โดยเกษตรกรส่วนใหญ่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเพื่อป้องกันความเสียหายของผลผลิตทางการเกษตรที่เกิดจากศัตรูพืช

คำสำคัญ: พฤติกรรม; ปัจจัย; สารเคมี; ออร์กาโนฟอสเฟต

เอกสารอ้างอิง

สุดารัตน์ ไชยเฉลิม. รูปแบบการลดการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในนาข้าวชุมชนหนองขนาน จังหวัดเพชรบุรี. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน [อินเทอร์เน็ต] 2560. [สืบค้นเมื่อ 5 ก.ย. 2566];24(2):254-69. แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/CUTJ/article/view/240665/163761

วิโรจน์ เจ้ยเปลี่ยน, นพวรรณ เปียซื่อ, จินตนา ศิริวราศัย, นรมาลย์ นีละไพจิตร. การใช้สารเคมีกำจัดแมลง การรับรู้ภาวะสุขภาพกับภาวะสุขภาพของเกษตรกรที่ทำงานสัมผัสสารเคมีกำจัดแมลง. วารสารพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 10 ก.ย. 2566];29(3):89-100. แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/CUNS/article/view/121567/92697

สุชาดา ข้องแก้ว, ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ผู้ปลูกข้าวโพดในอำเภอบ้านโคก จังหวัดอุตรดิตถ์ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 23 ก.ย. 2566]. แหล่งข้อมูล: https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/bitstream/123456789/5157/3/60062947.pdf

สุธาสินี อั้งสูงเนิน, ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี [อินเทอร์เน็ต]. 2558 [สืบค้นเมื่อ 23 ก.ย. 2566];9(1):50-63 แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/EAUHJSci/article/view/31481/35246

กนกวรรณ วรชินา, นิภา มหารัชพงศ์, ปาจรีย์ อับดุลลากาซิม. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันตนเองในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวนาปี จังหวัดนครพนม. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566];15(3):252-65. แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RDHSJ/article/view/258051/178194

กุลธิดา ยะสะกะ, วรวรรณ ภูชาดา, สุนิสา ชายเกลี้ยง. สถานการณ์โรคพิษจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชและอัตราป่วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีในเกษตรกรเพาะปลูกพืช เศรษฐกิจในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย. วารสารความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566];31(2):35-43. แหล่งข้อมูล: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/OHSWA/article/view/1331/804

Peter JV, Sudarsan TI, Moran JL. Clinical features of organophosphate poisoning: a review of different classification systems and approaches. Indian Journal of Critical Care Medicine [Internet]. 2014 [cited 2023 Aug 20];18(11):735-45. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/

อภิมัณฑ์ สุวรรณราช, ปัตพงษ์ เกษสมบูรณ์. พฤติกรรมการป้องกันตนเองจากอันตรายในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรในเขตพื้นที่รับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแบ่ง ตำบลหญ้าปล้อง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2558 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566];3(3):395-407. แหล่งข้อมูล: https://fammed.kku.ac.th/file_download/paper_25.pdf

ธีระยุทธ บุตรทหาร. ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรในอำเภอทับปุด จังหวัดพังงา. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 25 ก.ย. 2566];18(20):47-56. แหล่งข้อมูล: https://thaidj.org/index.php/jdhss/article/view/12475/10362

นัสพงษ์ กลิ่นจำปา, ดาริวรรณ เศรษฐีธรรม. พฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลป่าไม้งาม อำเภอเมือง จังหวัดหนองบัวลำภู. วารสารวิชาการ สคร.9 [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566].25(2):26-34. แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ODPC9/article/view/187344/147456

Naghavi S, Ahmadyousefi M, Damalas CA. Mohammadi M. Factors affecting farmers’ safety behavior in the use of chemical pesticides: the role of technical efficiency. International Journal of Pest Management [Internet]. 2022 [cited 2023 Aug 20];10.1080/09670874.2022.2094492. Available from: https://doi.org/10.1080/09670874.2022.2094492

ดวงใจ แสนทวีสุข, สุภาพร ใจการุณและชวนชัย เชื้อสาธุชน. ปัจจัยความสัมพันธ์ของพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของประชาชน ตำบลบุ่งหวาย อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [สืบค้นเมื่อ 5 ก.ย. 2566]. 7(2):26-36. แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ubruphjou/article/view/170953/122886

ประจักษ์ เทพคุณ, บัญชา รัตนีทู, รุสนาณี มะสาแม. ความรู้และพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรตำบลบองอ อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส. วารสารเกษตรขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต] 2564 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566];49(1):665-70. แหล่งข้อมูล: https://ag2.kku.ac.th/kaj/PDF.cfm?filename=50Ext03_P-Revised%201.pdf&id=4396&keeptrack=2

บัวทิพย์ แดงเขียน, พิมพรรณ รัตนโกมล, อัศวเดช สละอวยพร, มณฑาทิพย์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันอันตรายจากการใช้สารเคมีกําาจัดศัตรูพืชของเกษตรกร จังหวัดชัยนาท. วารสารการพยาบาลและการศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 27 ก.ย. 2566];10(4):107-22. แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JNAE/article/view/122753/93472

สำนักงานเกษตรและสหกรณ์ จังหวัดอำนาจเจริญ. เอกสารข้อมูลงานส่งเสริมการเกษตรจังหวัดอำนาจเจริญ. อำนาจเจริญ: สำนักงานเกษตรและสหกรณ์ จังหวัดอำนาจเจริญ [อินเทอร์เน็ต]. 2563. [สืบค้นเมื่อ 22 ก.ย. 2566]. แหล่งข้อมูล: https://www.opsmoac.go.th/amnatcharoen-dwl-files-461991791435

กลุ่มงานปฐมภูมิและเวชศาสตร์คครอบครัว. แบบสัมภาษณ์บุคลากรณ์การแพทย์เรื่องการตรวจหาเอนไซม์โคลีนของเกษตร. อำนาจเจริญ: โรงพยาบาลชานุมาน; 2566.

Green L, Kreuter MK. Health program planning: an educational and ecological approach. 4th ed. New York: McGraw Hill; 1991.

ศิริลักษณ์ บุญสรรค์, สุดารัตน์ สีหาเทพ, กิ่งแก้ว สำรวยรื่น. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรชาวไร่อ้อย ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย [อินเทอร์เน็ต]. 2563. [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ย. 2566];14(2):92-100. แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/EAUHJSci/article/view/240344/166066

Rosenstock MI, Strecher VJ, Becker MH. Social learning theory and the health belief model. Health Education Quarterly [Internet]. 1988 [cited 2023 Aug 20];15(2):175-83. Available from: http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/67783/2/10.1177_109019818801500203.pdf