การพัฒนานักกายภาพบำบัดสร้างเสริมสุขภาพในชุมชน: โครงการนำร่อง

บทคัดย่อ

ประวิตร เจนวรรธนะกุล
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นงนุช ล่วงพ้น
สาขาวิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี

นันทกา แก้วเฉย
สำนักสนับสนุนการพัฒนาระบบสุขภาพ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ

ปนดา เตชทรัพย์อมร
ภาควิชากายภาพบำาบัด คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร จังหวัดพิษณุโลก

ประภาส โพธิ์ทองสุนันท์
คลินิกกายภาพบำาบัดแม่ปิง จังหวัดเชียงใหม่

เปรมทิพย์ ทวีรติธรรม
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

พรพิมล จันทรวิโรจน์
สาขาวิชากายภาพบำบัด สำนักวิชาสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

พัชรี คุณค้ำชู
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ภาวิณี วิไลพันธ์
แผนกกายภาพบำบัด โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช จังหวัดลพบุรี

รัฐพร สีหะวงษ์
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

รุ่งทิวา วัจฉละฐิติ
คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล

วรชาติ เฉิดชมจันทร์
คณะกายภาพบำบัดและเวชศาสตร์การกีฬา มหาวิทยาลัยรังสิต

วิชัย อึงพินิจพงศ์
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

สมใจ ลือวิเศษไพบูลย์
สภากายภาพบำบัด จังหวัดนนทบุรี

อนงค์ ตันติสุวัฒน์
ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย



บทคัดย่อ
การพัฒนานักกายภาพบำบัดให้มีสมรรถนะของ “นักสร้างเสริมสุขภาพ” เป็นการส่งเสริมบทบาทหน้าที่แห่งวิชาชีพ และสอดรับกับแนวทางปฏิรูปประเทศด้านสาธารณสุขและการเปลี่ยนแปลงในสังคมไทย ทั้งในเชิงโครงสร้างของประชากร และเชิงพฤติกรรมการใช้ชีวิต โครงการนี้มีวัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ ได้แก่ (1) สร้างหลักสูตร “นักกายภาพบำบัด สร้างเสริมสุขภาพ (กสส.)” ซึ่งเป็นหลักสูตรหลังปริญญา เพื่อฝึกอบรมนักกายภาพบำบัดให้มีสมรรถนะหลัก (core competency) ของ “นักสร้างเสริมสุขภาพ” และ (2) สร้างเครือข่าย กสส. ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับประเทศ เพื่อปูทาง สู่การทำงานการสร้างเสริมสุขภาพของนักกายภาพบำบัดทั่วประเทศอย่างยั่งยืน และเพื่่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ จึงได้แบ่งการดำเนินโครงการออกเป็น 4 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ 1 การพัฒนาหลักสูตร กสส. และจัดฝึกอบรมให้แก่นักกายภาพบำบัด และอาจารย์ส่วนที่่ 2 การสนับสนุนให้ผู้ผ่านการฝึกอบรมดำเนินโครงการสร้างเสริมสุขภาพในพื้นที่่จริง พร้อมสร้างเครือข่่าย ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับประเทศ ส่วนที่่ 3 การเสริมสร้างประสบการณ์ด้านการสร้างเสริมสุขภาพให้แก่นิสิตนักศึกษา กายภาพบำบัด และสร้างเครือข่ายนิสิตนักศึกษากายภาพบำบัดสร้างเสริมสุขภาพระดับประเทศ และส่่วนที่่ 4 การติดตาม และประเมินผลการดำเนินงาน แบบการประเมินงานวิจัยเชิงปฏิบัติการ (action research evaluation) เพื่่อถอดบทเรียน โดยทั้งหมดมี 9 กิจกรรมที่่ดำเนินการ ใช้เวลารวม 3 ปี 3 เดือน ผลการดำเนินงานหลักที่่เกิดขึ้นคือ มีหลักสูตรการฝึกอบรม “กสส.” (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2565) ซึ่งผ่านการรับรองจากสภากายภาพบำบัด มี กสส. รุ่นที่ 1 เกิิดขึ้นจำนวนทั้งสิ้น 55 คน (เป็นนักกายภาพบำบัด จำนวน 45 คน จาก 13 เขตสุขภาพ และอาจารย์ในสถาบันการศึกษา จำนวน 10 คน จาก 10 สถาบัน) มีประชาชนได้รับการสร้างเสริมสุขภาพ จำนวน 6,759 คน และมีเครือข่าย “กสส.” ในแต่ละเขตสุขภาพและ ระดับประเทศ นอกจากนี้จากการถอดบทเรียน พบว่า มีโมเดลการปฏิบัติงานเพื่่อสร้างเสริมสุขภาพโดยวิชาชีพกายภาพบำบัด ในบริบทต่างๆ ของสังคมไทย จำนวน 4 โมเดล แบ่งตามลักษณะการทำงานร่่วมกับภาคีในพื้นที่่ของ กสส. กล่าวโดยสรุป การพัฒนานักกายภาพบำบัดให้มีสมรรถนะของ “นักสร้างเสริมสุขภาพ” ผ่านการอบรมในหลักสูตร กสส. อาจเป็นอีกหนึ่่งกลไกสำคัญที่่ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างอย่างยั่่งยืนให้กับประชาชนไทยได้



คำสำคัญ: ระบบสุขภาพปฐมภูมิ; กายภาพบำบัด; สร้างเสริมสุขภาพ; ป้องกันโรค; ชุมชน; บุคลากรสุขภาพ