ขยะกับผลกระทบทางสุขภาพ: กรณีศึกษาประเทศไทย

บทคัดย่อ

สุจิตรา วาสนาดำารงดี
สถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย



บทคัดย่อ
ปัญหาขยะมูลฝอยเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยมาอย่างยาวนานและมีแนวโน้มจะทวีความรุนแรงมากขึ้นตามการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรและการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคม การจัดการขยะอย่างไม่ถูกต้องส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนในหลายด้านทั้งทางตรงและทางอ้อม บทความนี้มุ่งนำเสนอภาพรวมของปัญหาการจัดการขยะในประเทศไทยและผลกระทบต่อสุขภาพในด้านต่างๆ จากการทบทวนวรรณกรรม พบว่า ผลกระทบทางตรงต่อสุขภาพมักจะเกิดกับผู้ที่สัมผัสกับขยะโดยตรง การนำขยะไปกำจัดด้วยการเผาไม่ว่าจะได้พลังงานหรือไม่ก็ตาม หากไม่มีระบบควบคุมมลพิษที่เข้มงวดอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพอันเนื่่องมาจากการสูดดมมลพิษที่เกิดจากเผาขยะ หรือการได้รับสารพิษที่่เป็นสารก่อมะเร็ง การกำจัดขยะด้วยการฝังกลบหรือเทกองที่ไม่มีระบบควบคุม ทำให้เกิดความเสี่ยงทางสุขภาพจากสภาพแวดล้อมที่่ปนเปื้อนสารอันตราย การจัดการขยะอันตรายโดยเฉพาะขยะอิเล็กทรอนิกส์ และมูลฝอยติดเชื้ออย่างไม่ถูกต้องยังสร้างความเสี่ยงทางสุขภาพให้กับประชาชนในพื้นที่่ใกล้เคียง อีกทั้งการปนเปื้อน ของไมโครพลาสติกในระบบนิเวศและห่วงโซ่อาหารของมนุษย์กำลังเป็นภัยคุกคามทางสุขภาพที่ทั่วโลกกำลังเฝ้าระวัง และหาทางออกร่วมกัน ภาครัฐและทุกภาคส่วนจำเป็นต้องช่วยกันลดความเสี่ยงและผลกระทบทางสุขภาพจากปัญหา ขยะมูลฝอยด้วยการปฏิรูประบบบริหารจัดการขยะที่มีการปรับใช้หลักการพื้นฐานในการจัดการขยะอย่่างยั่่งยืน ได้แก่ หลักการลำดับขั้นจัดการของเสีย (waste management hierarchy) หรือ “หลักการ 3Rs” (reduce ลดการใช้ reuse ใช้ซ้ำ และ recycle แปรใช้ใหม่) และให้มีการใช้หลักการความรับผิดชอบที่่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต (extended producer responsibility: EPR) เพื่่อให้ผู้ผลิตมาร่วมรับผิดชอบในการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้นและ ร่วมจัดระบบรับคืนผลิตภัณฑ์หลังการบริโภคเข้าสู่ระบบการจัดการอย่างถูกต้อง และภาครัฐควรมีมาตรการจูงใจให้ผู้ผลิต และผู้บริโภคปรับเปลี่่ยนพฤติกรรมและวิถีการผลิตและการบริโภคซึ่งจะช่วยลดการสร้างขยะและช่วยให้มีการบริหารจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยกับประชาชน การปฏิรูประบบการจัดการขยะยังเป็น การสร้างระบบหมุนเวียนทรัพยากรตามแนวคิดของเศรษฐกิจหมุนเวียน



คำสำคัญ: ขยะมูลฝอยชุมชน; ผลกระทบทางสุขภาพ; ขยะอิเล็กทรอนิกส์; มูลฝอยติดเชื้อ; ไมโครพลาสติก; ความรับผิดชอบที่่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต