การประเมินผลลัพธ์การดำเนินงานของโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) กรณีตอบสนองต่อการสร้างเสริมสุขภาพตามแผนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ

บทคัดย่อ

วีรบูรณ์ วิสารทสกุล
วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ศิญาณี หิรัญสาลี
วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สุนทร คุณชัยมัง
วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

จิตริน วันมีชัย
วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์



บทคัดย่อ
การประเมินผลลัพธ์จากการดำเนินงานของโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) มุ่งเน้นการประเมินเพื่อการเรียนรู้และพัฒนาโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ ซึ่งเป็นโครงการที่มีเป้าหมายในการพัฒนาระบบสุขภาพและคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกกลุ่มวัยให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงของบริบททางสังคม โครงการ พชอ. มีการดำเนินการในทุกพื้นที่อำเภอทั่วประเทศไทย ภายใต้ความร่วมมือระหว่างกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยการประเมินนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพของผลลัพธ์ตามเป้าหมายของ พชอ. และตามเป้าหมายของแผนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพผ่านระบบบริการ (แผน 12) ของ สสส. เพื่อระบุอุปสรรคและปัจจัยสู่ความสำเร็จของการดำเนินโครงการ และเพื่อสร้างบทเรียนและแนวทางในการพัฒนาโครงการในอนาคต ซึ่งเป็นการประเมินผ่านเครื่องมือ ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง (Theory of Change) ทฤษฎีโปรแกรม (Program Theory) ที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งทรัพยากร กิจิกรรม ผลลัพธ์ และเป้า หมายของการดำเนิน งานของโครงการ พชอ. รวมถึงซิปโมเดล (CIPP Model) โดยการประเมินนี้มีระเบียบวิธีวิจัยการวิจัยแบบผสมผสาน (mixed method) ที่มุ่งเน้นการประเมินแบบ 360 องศา ผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย (1) การประเมินตนเองจากคณะกรรมการ พชอ. ในพื้นที่ (2) การประเมินจากผู้บริหารหรือกรรมการกำกับทิศ (3) การประเมินจากกลุ่มเป้าหมายของโครงการ พชอ. และ (4) การประเมินจากกลุ่มผู้ร่วมงานจากหน่วยงานภาคีเครือข่ายของ พชอ. จากผลการรวบรวมข้อมูลการประเมินจาก 152 พชอ. พบว่า พชอ. มีความพร้อมในด้านบริบทพื้นที่เป็นอย่างยิ่ง มีการดำเนินงานที่ตอบโจทย์ความต้องการของบริบทพื้นที่ สามารถทำให้เกิดการบูรณาการทรัพยากรจากภาคส่วนต่างๆ จนสามารถสร้างความสำเร็จในประเด็นปัญหาของพื้นที่ได้ และสามารถส่งเสริมให้ประชาชนมีการดูแลสุขภาพของตนเอง ส่งผลให้เกิดการลดความเสี่งหลักด้านสุขภาพของประชาชน และเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมด้านสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ได้ อย่างไรก็ตาม โครงการ พชอ. ยังคงประสบปัญหาและอุปสรรคในด้านการประสานงาน งบประมาณและการประชาสัมพันธ์โครงการสู่ภาคประชาชน ซึ่งปัจจัยสู่ความสำเร็จหลักของโครงการ พชอ. ได้แก่ การประสานงานเพื่อดำเนินงานของหน่วยงานในพื้นที่ ความสัมพันธ์อันดีของหน่วยงานต่างๆ และองค์ความรู้เรื่่องปัญหาเฉพาะของพื้นที่จากคณะผู้ดำเนินโครงการระดับพื้นที่



คำสำคัญ: การประเมินผล; การพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.); การประเมินโครงการ; การพัฒนาคุณภาพชีวิต