พัฒนารูปแบบส่งเสริมสุขภาพเพื่อป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในเกษตรกรแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลขามป้อม อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ

สาวิตรี เพ็ญพิมพ์

ผู้แต่ง

สาวิตรี เพ็ญพิมพ์

บทคัดย่อ

สาวิตรี เพ็ญพิมพ์
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลขามป้อม อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อศึกษาพัฒนารูปแบบส่งเสริมสุขภาพการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรของภาคีเครือข่ายในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลขามป้อม อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิโดยใช้รูปแบบวงจรวิจัยของ Kemmis และ McTaggart ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ วางแผน (Plan) ปฏิบัติการ (Act) การสังเกต (Observe) และสะท้อนผล (Reflect) โดยกลุ่มตัวอย่างที่ศึกษาแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ 1 เกษตรกรกลุ่มเสี่ยงมีผลการตรวจเอ็นไซม์โคลีนเอสเตอเรสสูง อาศัยในเขตพื้นที่รับผิดชอบโรงพยาบาล-ส่งเสริมสุขภาพตำบลขามป้อม อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 103 คน และกลุ่มที่ 2 กลุ่มตัวอย่างภาษีเครือข่าย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง รวมทั้งสิ้นจำนวน 40 คน และเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามประกอบด้วย 3 ส่วนได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคล การทดสอบความรู้ในการป้องกันและควบคุมอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช และการปฏิบัติตัวในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร วิเคราะห์ข้อมูลเปรียบเทียบค่าคะแนนด้านความรู้การปฏิบัติตัวในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ก่อนและหลังการพัฒนารูปแบบ ใช้สถิติ paired t-test และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่า การพัฒนาการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในเกษตรกรในชุมชนของกลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชมากกว่าก่อนการพัฒนาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) มีการปฏิบัติตัวและการมีส่วนร่วมในการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชอยู่ในระดับมากกว่าก่อนการพัฒนา ในภาพรวมหลังการได้รับรูปแบบกลุ่มเป้าหมาย ที่เข้าร่วมโครงการมีความรู้และการปฏิบัติตัวในการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชที่ถูกต้องเพิ่มขึ้น

คำสำคัญ: การป้องกันอันตราย; ควบคุมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช; ภาคีเครือข่าย; ส่งเสริมสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานเกษตรอำเภอเกษตรสมบูรณ์. ข้อมูลด้านการเกษตร [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 3 มี.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล: https://chaiyaphum.doae.go.th/kasetsombun/

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดชัยภูมิ. ระบบคลังข้อมูลสุขภาพ Health Data Center (HDC) ระดับจังหวัด [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 15 ก.พ. 2568]. แหล่งข้อมูล: https://hdc.moph.go.th/cpm/public/main

โรงพยาบาลเกษตรสมบูรณ์. รายงานประจำปี 2562: เอกสารรายงานผลการปฏิบัติงานอาชีวอนามัย (แบบ อส1-3) ประจำปี 2562. ชัยภูมิ: โรงพยาบาลเกษตรสมบูรณ์; 2562.

สำนักงานสาธารณสุขอำเภอเกษตรสมบูรณ์. รายงานประจำปี 2567: ผลการปฏิบัติงานอาชีวอนามัยและเวชกรรมสิ่งแวดล้อมอำเภอ-เกษตรสมบูรณ์ ประจำปี 2567. ชัยภูมิ: สาธารณสุขอำเภอเกษตรสมบูรณ์; 2567.

Kemmis S, McTaggart R. The action research planner. 3'd ed. Geelong, Australia: Deakin University Press; 1988.

Bloom BS. Hand book on formative and summative evaluation of student learning. New York: Mc Graw-Hill Book Company; 1971.

Best JW. Research in education. 2'° ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall; 1977.

ลีณวัฒน์ คุณเวียง. การพัฒนาการดำเนินงานตามมาตรฐานการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพขององค์กรปกครอง-ส่วนท้องถิ่น ตำบลวังแสง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2554. 79 หน้า.

ปรารถนา ทัดเทียมพงษ์. ความรู้และพฤติกรรมการการป้องกันตนเองจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว: กรณีศึกษาตำบลคุยบ้านโอง อำเภอพรานกระต่าย จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 2565;4:90-130.

ขจรศักดิ์ ผิวเกลี้ยง, พรสุข หุ่นนิรันดร์. การพัฒนารูปแบบการป้องกันผลกระทบทางสุขภาพ และความปลอดภัยจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ 2565;7:158-74.

สุนทรี ปลั่งกมล. การพัฒนาแนวทางการลดใช้สารเคมีป้องกันและกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลหนองยาว อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร 2558;2:65-100.