การพัฒนาโปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับคู่หูดูแลกันต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน และระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน บ้านหัวนา อำเภอเมือง จังหวัดอำนาจเจริญ

จิรศักดิ์ เพชรฤทธิ์; ณัฐนรี ภาพิรมย์; สุภาวิตา บัวเพชร์; ศิริพร ศิริกัญญาภรณ์; พัทธจารี กระแสเสน; ทิพวรรณ ทิพวงค์

ผู้แต่ง

จิรศักดิ์ เพชรฤทธิ์
ณัฐนรี ภาพิรมย์
สุภาวิตา บัวเพชร์
ศิริพร ศิริกัญญาภรณ์
พัทธจารี กระแสเสน
ทิพวรรณ ทิพวงค์

บทคัดย่อ

จิรศักดิ์ เพชรฤทธิ์
หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

ณัฐนรี ภาพิรมย์
หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

สุภาวิตา บัวเพชร์
หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

ศิริพร ศิริกัญญาภรณ์
หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

พัทธจารี กระแสเสน
หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

ทิพวรรณ ทิพวงค์
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านภักดีเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ

บทคัดย่อ
โรคเบาหวาน เป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและเป็นปัญหาสำคัญทางสาธารณสุข งานวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของโปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับคู่หูดูแลกันต่อความรู้การป้องกันโรคเบาหวาน พฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน และระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานโดยมีกลุ่มตัวอย่างจำนวน 35 คน ในพื้นที่บ้านหัวนา ตำบลห้วยไร่ อำเภอเมือง จังหวัดอำนาจเจริญ เก็บรวบรวมข้อมูล ด้วยแบบสอบถามประเมินความรู้การป้องกันโรคเบาหวาน พฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานที่มีค่าความเชื่อมั่น 0.88และวัดค่าระดับน้ำตาลในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน ด้วย paired-samples t-test โปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับคู่หูดูแลกันต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน และระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย (1) การให้ความรู้การบริโภคอาหารและการออกกำลังกาย สำหรับป้องกันโรคเบาหวาน (2) การจัดกิจกรรมออกกำลังกายร่วมกัน (3) การกระตุ้นเตือนพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน ด้วยคู่หูดูแลกัน และการบันทึกแฟ้มสุขภาพ หลังการใช้โปรแกรมฯ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรู้และพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) และระดับน้ำตาลในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) สรุปได้ว่า โปรแกรมที่พัฒนาขึ้นสามารถส่งเสริมความรู้และพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานในกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงการเกิดโรคเบาหวานรายใหม่

คำสำคัญ: โรคเบาหวาน; คู่หูดูแลกัน; พฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน; ระดับน้ำตาลในเลือด

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Diabetes [Internet]. [cited 2025 Mar 1]. Available form: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติ สำหรับโรคเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [สืบค้นเมื่อ 1 มี.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล: https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/bukhlakr-thangkar-phaethy/cpg/clini-cal-practice-2017

กมลพรรณ จักรแก้ว, รพีพร เทียมจันทร์, วราภรณ์ศิริสว่าง. การดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคเบาหวานตำบลลวงเหนือ อำเภอ-ดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่เบาหวาน [วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่; 2561. 129 หน้า.

สุภาภรณ์ เรือนมูล, สิวลี รัตนปัญญา. ปัจจัยกำหนดสุขภาพที่มีอิทธิพลต่อการเกิดความเสี่ยงโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ของประชาชนในอำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสู่ชุมชน 2568;3(1):59-73.

เขมารดี มาสิงบุญ, สายฝน ม่วงคุ้ม, สุวรรณี มหากายนันท์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมป้องกันการเกิดโรคเบาหวานในกลุ่มเสี่ยงต่อการเป็นโรคเบาหวาน. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข 2561;27(2):216-25.

รวิวรรณ คำเงิน, อำนวย ธัญรัตนศรีสกุล, กิจติยา รัตนมณี, ศราวุธ เรืองสวัสดิ์, ปภาสินี แช่ติ๋ว, จตุพร จันทร์ทิพย์วารี, และคณะ. ผลของรูปแบบการป้องกันการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันการเกิดโรคเบาหวานในวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยง จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ 2568;12(2):1-13.

ภัสรราภรณ์ ทองภูธรณ์, สุวลีโล่วิรกรณ์. พฤติกรรมการบริโภคอาหารของผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ที่มารับบริการคลินิกเบาหวานโรงพยาบาลกุดจับ จังหวัดอุดรธานี, วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2563;13(1):22-30.

ศิรินทรปัญจะทองคำ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพป้องกันโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง วัยทำงานในสถานประกอบการส่งเสริม-สุขภาพ เขตสุขภาพที่ 4. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา 2566;8(2):1-8.

กัลยารัตน์ รอดแก้ว, ยุวดี ลีลัคนาวีระ, วรรณรัตน์ ลาวัง. ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับคู่หูดูแลกันต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน น้ำหนักและระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานที่มีน้ำหนักเกิน. วารสารการพยาบาลและการศึกษา 2561;11(2):13-28.

Bandura A. Social foundations of thought and action: a social cognitive theory. New Jersey: Prentice-Hall; 1986.

รัฐกานต์ ยำเขียว, ศนิกานต์ ศรีมณี, ปรมัตถ์ กิจจานุกิจวัฒนา. อิทธิพลของความรู้และการกำกับตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เท้าของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบทในเขตปริมณฑล กรุงเทพมหานคร. วารสารพยาบาล-ทหารบก 2567;25(2):204-11.

พัชรวรรณ แก้วศรีงาม, มยุรี นิรัตธราดร, ชดช้อย วัฒนะ. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน. วารสารการวิจัยทางการพยาบาล นวัตกรรมและสุขภาพ 2560;27(2):121-28.

นงลักษณ์ เทศนา, จมาภรณ์ใจภักดี, บุญทนากร พรหมภักดี, กนกพร พินิจลึก. การพัฒนารูปแบบการป้องกันการป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในประชาชนกลุ่มเสี่ยง [อินเทอร์เน็ต]. [สืบคันเมื่อ 1 มี.ค. 2568]. แหล่งข้อมูล: https://kb.hsri.or.th/dspace/bitstream/handle/11228/4381/diabetes-%20%20%20%20%20nongluck.pdf?sequence=1&isAllowed=

จุฬาลักษณ์ บารมี. สถิติเพื่อการวิจัยทางสุขภาพและการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรม SPSS. ชลบุรี: ครีศิลปการพิมพ์; 255.

ขนิษฐา พิศฉลาด, ฉันทนา แรงสิงห์, เกศมณี มูลปานันท์. การพัฒนารูปแบบการป้องกันการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 สำหรับกลุ่มเสี่ยงเบาหวานในชุมชน จังหวัดเชียงราย. วารสารการวิจัยทางการพยาบาล นวัตกรรมและสุขภาพ 2559;28(3):132-46.

กัลยาณี โนอินทร, อดุลย์ วุฒิจรีพันธุ์, เสาวภา เด็ดขาด, สายฝน อินศรีชื่น, ศรีแพร เข็มวิชัย. การพัฒนาโปรแกรมการดูแลร่วมกันของผู้ป่วยและครอบครัวในการชะลอโรคไตเรื้อรังในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ 2567;11(1):e260585.

โชติมณี เรืองกลิ่น, อารยา ฉัตรธนะพานิช, นฤมล จำปาบุญ. การพัฒนาโปรแกรมการเสริมสร้างแรงจูงใจในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ผู้ป่วยนอกโรคเรื้อรังโรงพยาบาลเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ 2567;5(3):187-96.

กมลพรรณ วัฒนากร, อาภรณ์ ดีนาน. การพัฒนาโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน ที่มีภาวะอ้วน. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต 2556;27(2):143-55.