การพัฒนาแผนการดูแลผู้ป่วยมะเร็งแบบประคับประคองจากความเป็นหุ้นส่วนของชุมชน สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ดิเรก ชัยชนะ; สุคนธ์ ชัยชนะ; จรัส พรหมศิริ; เรวดี รัตนะ; นันทิชา รักษ์วงศ์; ขวัญนภา สภาพันธ์; กนกสร จ่าวัง; รำภาภรณ์ หอมตีบ

ผู้แต่ง

ดิเรก ชัยชนะ
สุคนธ์ ชัยชนะ
จรัส พรหมศิริ
เรวดี รัตนะ
นันทิชา รักษ์วงศ์
ขวัญนภา สภาพันธ์
กนกสร จ่าวัง
รำภาภรณ์ หอมตีบ

บทคัดย่อ

ดิเรก ชัยชนะ
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาชุมชนกรุณา จังหวัดขอนแก่น

สุคนธ์ ชัยชนะ
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

วันจรัส พรหมศิริ
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

เรวดี รัตนะ
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

นันทิชา รักษ์วงศ์
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

ขวัญนภา สภาพันธ์
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

กนกสร จ่าวัง
สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ตำบลพะตง จังหวัดสงขลา

รำภาภรณ์ หอมตีบ
โรงพยาบาลหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาแผนการดูแลผู้ป่วยมะเร็งแบบประคับประคองจากความเป็นหุ้นส่วนชุมชน โดยใช้กระบวน การมีส่วนร่วมของชุมชน และแนวคิดชุมชนกรุณา ทีมวิจัยมีทั้งหมด 12 คน ได้แก่ เจ้าหน้าที่สาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) caregiver (Cg.) ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ดูแลหลักในครอบครัวผู้นำชุมชน และนักวิจัยจากภายนอก โดยได้มีส่วนร่วมในกระบวนการวิจัยทุกขั้นตอนของการศึกษาปัญหา พัฒนาเครื่องมือวิจัย การเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล การสังเคราะห์รูปแบบ และการประเมินผล ทั้งนี้ทีมวิจัยใช้แบบประเมินผลลัพธ์การดูแลแบบประคับประคอง และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ป่วยมะเร็ง 34 กรณี รวมถึงผู้ดูแลที่เกี่ยวข้อง(ผู้ดูแลหลักในครอบครัว อสม./Cg และเจ้าหน้าที่อนามัย) นอกจากนี้ ใช้แบบสัมภาษณ์ชนิดมีโครงสร้างสัมภาษณ์ตัวแทนกลุ่ม รวม 6 คน (ผู้ป่วย ผู้ดูแลหลักในครอบครัว อสม. เจ้าหน้าที่สาธารณสุข 2 คน และผู้นำชุมชน ) ที่มีบทบาทด้านกำหนดนโยบายการดูแลผู้ป่วยระยะยาวของตำบลพะตง ผลการวิจัยทำให้ได้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการพัฒนาประสิทธิภาพการดูแลผู้ป่วยมะเร็งแบบป ระคับประคองและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็ง โดยแผนพัฒนาการดูแลผู้ป่วยมะเร็งแบบประคับประคองประกอบด้วยปัจจัย 4 ส่วนสำคัญ ได้แก่ ส่วนแรก คือ ความร่วมมือของเครือข่ายผู้ดูแลจากสามภาคส่วน ได้แก่ ครอบครัว (ผู้ป่วย/ผู้ดูแลหลัก) ชุมชน (อสม./ผู้นำชุมชน /กลุ่ม /เอกชน) และศูนย์บริการสุขภาพ (เจ้าหน้าที่สาธารณสุข/ผู้เชี่ยวชาญ) ส่วนที่สอง คือ การสร้างความเป็นหุ้นส่วนของภาคีผ่านการพัฒนา 3 ด้าน ได้แก่ (1) กองทุนมะเร็ง (2) ระบบฐานข้อมูลผู้ป่วย และ (3) ความรอบรู้ด้านมะเร็ง ส่วนที่สาม คือ แผนการดูแลเฉพาะบุคคลที่มาจากการพัฒนาร่วมกันเพื่อตอบสนองความต้องการและยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย และส่วนสุดท้าย การดูแลแบบประคับประคองจะพัฒนาเป็นแนวปฏิบัติร่วมกันของชุมชนและภาคีเครือข่ายร่วมส่งเสริมการพัฒนานโยบายท้องถิ่นสำหรับแผนการดูแลแบบประคับประคอง

คำสำคัญ: การดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง; โรคมะเร็ง; ชุมชน; การวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม; สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Cancer [Internet]. 2022 [cited 2022 Nov 4]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer

กรมการแพทย์. มะเร็งป้องกันได้ คัดกรองเร็ว รู้เร็ว รักษาง่าย [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้น เมื่อ 8 ธ.ค. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://pr.moph.go.th/?url=pr/detail/all/02/182707

กรมการแพทย์. แผนการป้องกันและควบคุมโรคมะเร็ง พ.ศ. 2562–2565 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2562 [สืบค้น เมื่อ 7 ธ.ค. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.nci.go.th/th/File_download/D_index/แผนการป้องกันและควบคุมโรคมะเร็งแห่งชาติ.pdf

World Health Organization. Palliative care [Internet]. 2022 [cited 2022 Nov 5]. Available from: https://www.who.int/health-topics/palliative-care

คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. คู่มือผู้ให้บริการสาธารณสุข กฎหมายและแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย. พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพมหานคร: สามดีพริ้นติ้งอิควิปเมท; 2562.

ชุติมา สิมะสาธิตกุล พีรวิชญ์ ทัพวงษ์, เพชรรัตน์ หาญอุทัยรัศมี, ศิริกันยา จงเสถียรธรรม, อัจจิมา ชลไพศาล, อรสา อัครวัชรางกูร, และคณะ. การดูแลผู้ป่วยมะเร็งแบบประคับประคอง. นนทบุรี: สถาบันมะเร็ง กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2563.

วรรณดี สุทธินรากร. การวิจัยปฏิบัติการ: การวิจัยเพื่อเสรีภาพและการสร้างสรรค์. กรุงเทพมหานคร: สยามปริทัศน์; 2556.

เอกภพ สิทธิวรรณธนะ. ชุมชน กรุณา มิติใหม่ของสังคมไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการเสริมสร้างสุขภาพ; 2562.

Suresh K, Jairam KR. Public health palliative care design and practives in low-and-middle-income countries.In: Abel J, & Kellehear A, editors. Oxford textbook of public health palliative care. Oxford University Press. 2022.p. 209-217.

Abel J, Walter T, Carey LB, Rosenberg J, Noonan K, Horsfall D, et al. Circles of care: should community development redefine the practice of palliative care?. BMJ Support Palliat Care 2013;3(4):383-8.

ลดาวัลย์ สาภินันท์. คู่มือแบบประเมินการดูแลแบบประคับประคอง (palliative care outcome scale: POS) เชียงใหม่: โรงพยาบาลมหานครเชียงใหม่; 2556.

สุชาติ ประสิทธิ์รัฐสินธุ์. ระเบียบวิธีการวิจัยทางสังคมศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 15. กรุงเทพมหานคร: สามลดา; 2555.

สุรางค์ จันทวานิช. วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 22. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรมหาวิทยาลัย; 2557.

ศิริลักษณ์ สุวรรณวงศ์. มารู้จัก Nonparametric กันเถอะ. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล 2562;2(2):1-13.

พิชัย จันทร์ศรีวงศ์, ศิริพร เสมสาร. การดูแลแบบประคับประคอง [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์ความเป็นเลิศด้านโรคมะเร็ง คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; [สืบค้นเมื่่อ 4 พ.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.rama.mahidol.ac.th/cancer_center/th/palliative-care

Health Service Executive: HSE. Adult palliative care services model of care for IRELAND [Internet]. 2018 [cited 2022 Dec 20]. Available from: https://www.hse.ie/eng/about/who/cspd/ncps/palliative-care/moc/ncppalliative-care-model-of-care-24-04-0219.pdf

กชพร เขื่อนธนะ, จินตนา แสงจันทร์, รมิดา เชาว์ชวาเขต, ภัทรพล ดู่ผัด, จุฑามาศ ชาวส้้าน. การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลต่อเนื่องที่บ้านโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนอำเภอเชียวกลาง จังหวัดน่าน. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2562;28(2):273-82.

Kitreerawutiwong N, Mekrungrengwong S, Keeratisiroj O. The development of the community-based palliative care model in a district health system, Phitsanulok Province, Thailand. Indian J Palliat Care 2018;24(4):436-45.

กมลพร สกุุลพงศ์, วิริยา โพธิขวาง-ยุสท์, เบญจวรรณ งามวงศ์วิวัฒน์. การพัฒนารูปแบบการดูแลแบบประคับประคองที่ใช้ชุมชนเป็นฐานสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง: กรณีศึกษาบ้านปันรัก สุราษฎร์ธานี. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุุข 2017;27(4):90-103.

ปรีชา แหวนหล่อ, บุญช่วย ศรีธรรมศักดิ์, สุรีย์พันธุ์ วรพงศธร. การพััฒนาระบบสารสนเทศเพื่่อส่งต่อข้้อมูลผู้ป่วยทางอินเทอร์เน็ต จังหวัดศรีสะเกษ. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง 2017;6(3):215-22.