การออกแบบและสังเคราะห์โมเดลเศรษฐกิจชุมชนด้วยการขับเคลื่อนของวิสาหกิจชุมชน: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน จังหวัดราชบุรี

วุฒิชัย อ่องนาวา; พิเชษฐ รุ้งลาวัลย์

ผู้แต่ง

วุฒิชัย อ่องนาวา
พิเชษฐ รุ้งลาวัลย์

บทคัดย่อ

วุฒิชัย อ่องนาวา
วิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน จังหวัดราชบุรี

พิเชษฐ รุ้งลาวัลย์
วิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน จังหวัดราชบุรี

บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษารูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนด้วยการขับเคลื่อนของวิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน และ (2) สร้างโมเดลต้นแบบการขับเคลื่อนเศรษฐกิจอาหารชุมชน ด้วยการบริหารจัดการของวิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน ใช้การถอดบทเรียน การบริหารจัดการทรัพยากร และองค์กร โดยอาศัยกระบวนการประชุมกลุ่ม เพื่อนำรูปแบบการพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนอาหารเพื่อสุขภาวะของวิสาหกิจชุมชนต้นแบบไปดำเนินการ มีการประเมินผลการดำเนินการอย่างเป็นระบบ ซึ่งงานวิจัยดังกล่าวนี้สามารถนำไปขยายผลและพัฒนาชุมชนเป้าหมายอื่นๆ ให้ยั่งยืนและบรรลุผลสำเร็จต่อไป ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนด้วยการขับเคลื่อนของวิสาหกิจชุมชน น. อักแนส สถานีเกษตรแบ่งปัน มีพื้นฐานจาก “โมเดลเกษตรแบ่งปัน” ซึ่งหมายถึง การออกแบบระบบเศรษฐกิจชุมชนอาหาร เพื่อรองรับการขับเคลื่อนต้นแบบบูรณาการระบบอาหารตลอดห่วงโซ่ โดยเน้นการบูรณาการต้นน้ำ (แหล่งผลิต) กลางน้ำ (จุดเชื่อมโยง) และปลายน้ำ (แหล่งบริโภค) ตลอดจนบูรณาการสู่บริบทชีวิต (ช่วงวัย กลุ่มปกติ กลุ่มเปราะบาง) และวัฒนธรรมชุมชน มุ่งสู่การเป็น “ชุมชนอาหารเพื่อสุขภาวะ พัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชน” สู่พลเมืองอาหาร ภายใต้ระบบอาหารที่ยั่งยืน บนวิถีการทำเกษตรอินทรีย์ อันเป็นการอภิบาลชุมชนเพื่อประกาศข่าวดีวิถีใหม่ ด้วยหลัก “ความรัก” ตามคำสอนคริสต์ศาสนาสู่วิถีชีวิต วิถีชุมชน รักตนเองอย่างถูกต้อง รักคนอื่นอย่างถูกวิธี เริ่มที่การผลิตการบริโภคอาหารสุขภาวะ ภายใต้สโลแกนที่ว่า “เกษตรแบ่งปัน กินพอดี อยู่พอเพียง” และเพิ่มเติมในส่วนของการบริหารจัดการ ซึ่งประกอบด้วยระบบชุมชนอาหารเพื่อสุขภาวะ อันเป็นต้นแบบนวัตกรรมการขับเคลื่อนชุมชนอาหารเพื่อสุขภาวะ ทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ อาศัยความร่วมมือจากทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เพื่อพัฒนาคน นวัตกรรม ภาคีเครือข่าย พื้นที่ ฐานข้อมูล นำไปสู่ต้นแบบระบบเศรษฐกิจชุมชน การบริหารจัดการ โดยมีพื้นฐานจากการวิจัยและพัฒนา รวมถึงการเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ บริหารจัดการโดยวิสาหกิจชุมชน วิสาหกิจเพื่อสังคม ที่มีรายได้และการกระจายรายได้สู่สมาชิกและเครือข่ายผู้ผลิตอาหารเพื่อสุขภาวะเกษตรกร ผู้ประกอบการ เครือข่ายผู้ผลิตพืชผักผลไม้เกษตรอินทรีย์และการแปรรูปผลผลิตเกษตรอินทรีย์ที่บริหารจัดการในรูปแบบวิสาหกิจชุมชน ส่วนสำคัญของการขับเคลื่อนและขยายผล ได้แก่ การจัดจุดเชื่อมโยงและจุดนัดพบสู่กลุ่มผู้บริโภคในสถาบัน ผู้บริโภคประจำและผู้บริโภคทั่วไป โดยใช้หลักการของระบบโมเดลเกษตรแบ่งปันมาช่วยขับเคลื่อนชุมชน เพื่อส่งเสริมจากชุมชนอาหารเพื่อสุขภาวะสู่พลเมืองอาหาร

คำสำคัญ: โมเดล; การขับเคลื่อน; เศรษฐกิจชุมชน; วิสาหกิจชุมชน; อาหารชุมชน

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา รอดแก้ว, ภุชงค์ เสนานุช, รณรงค์ จันใด. การศึกษาความคิดเห็นเกี่ยวกับนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2563.

อมาวสี อัมพันศิริรัตน์, พิมพิมล วงศ์ไชยา. การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม: ลักษณะสำคัญและการประยุกต์ใช้ในชุมชน. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม 2560;36(6):192-202.

สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา. องค์ความรู้การพัฒนาและขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วม: การขับเคลื่อนนโยบายจากระดับชาติสู่การขับเคลื่อนในระดับพื้นที่. กรุงเทพมหานคร: สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา; 2564.

พงษ์ศักดิ์ เพชรสถิต. ทุนทางสังคมกับการขับเคลื่อนธุรกิจชุมชนในเขตตำบลเสม็ด อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาวไลยอลงกรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์ 2562;14(3):232-44.

วิสาหกิจชุมชน สำนักงานเกษตรอำเภอเมืองสระบุรี. ลักษณะสำคัญของวิสาหกิจชุมชน [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 11 ก.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: http://mueang.saraburi.doae.go.th/visahakit/visahakit.html

ณัฐพล บัวเปลี่ยนสี, ปรีดาพร อารักษ์สมบูรณ์, นิชชิชญา นราฐปนนท์. การพัฒนาศักยภาพของวิสาหกิจชุมชนเพื่อสร้างความเข้มแข็งอย่างยั่งยืน กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารบัณฑิตวิทยาลัยมหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ 2560;1(1):43-9.

ศิรินทร เลียงจินดาภาวร, เขมิกา แสนโสม. รูปแบบการวิเคราะห์ศักยภาพเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนฐานทรัพยากร. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม; 2560.

นิสารัตน์ จุลวงศ์. การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน วิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรล่องเรือชมสวนเลียบคลองมหาสวัสดิ์ อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม [วิทยานิพนธ์หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร; 2553. 155 หน้า.

นุชนาถ ทับครุฑ, ศุกพิชญาณ์ บุญเกื้อ, อรอนงค์ อำภา. การพัฒนาวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดตรังเพื่อเพิ่มโอกาสความสำเร็จ. สงขลา: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย; 2563.