โฆษณาแฝงอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่ดีต่อสุขภาพสำหรับเด็กและเยาวชนทางโทรทัศน์ดิจิทัลในประเทศไทย

นงนุช จินดารัตนาภรณ์

ผู้แต่ง

นงนุช จินดารัตนาภรณ์

บทคัดย่อ

นงนุช จินดารัตนาภรณ์
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เน้นการวิเคราะห์โฆษณาแฝงอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่ดีต่อสุขภาพและผลกระทบต่อการจดจำและการซื้ออาหารของเด็ก เพื่อเพิ่มเติมความเข้าใจในแนวโน้มของการโฆษณาทางโทรทัศน์ดิจิทัลในประเทศไทย การวิจัยนี้ใช้การวิเคราะห์ข้อมูลจากรายการโทรทัศน์ดิจิทัล 2 ช่องที่มีอัตราการชมสูงสุด เก็บข้อมูลระหว่างวันที่ 5-11 พฤษภาคม 2565 ในช่วงเวลา 15.00-20.00 น. และ 20.30-22.30 น. ในวันจันทร์-ศุกร์ และช่วงเวลา 06.00-09.00 น. และ 15.00-20.00 น. และ 20.30-22.30 น. ในวันเสาร์-อาทิตย์ การวิเคราะห์โฆษณาแฝงเน้นโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่ดีต่อสุขภาพ ตามหลักเกณฑ์การจำแนกอาหาร ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มเครื่องดื่มพร้อมดื่มมีการโฆษณาแฝงมากที่สุด รูปแบบโฆษณาแฝงที่พบมากที่สุด คือ โฆษณาแฝงกราฟิกผู้อุปถัมภ์ โดยระยะเวลาของโฆษณาแฝงวัตถุ/การวางสินค้า โฆษณาแฝงบุคคล และโฆษณาแฝงเนื้อหา/บทพูด มีความยาวมากกว่า 1 นาที และโฆษณาแฝงปรากฏในช่วงเวลา 16.01-18.00 น. ซึ่งเป็นช่วงเวลารายการสำหรับเด็ก เยาวชน และครอบครัว กฎหมายที่บังคับใช้ในปัจจุบันยังไม่มีการควบคุมโฆษณาแฝง ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรปรับปรุงกฎหมาย เพื่อควบคุมโฆษณาแฝงอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่ดีต่อสุขภาพของประเทศไทยในอนาคต

คำสำคัญ: โฆษณาแฝง; อาหารและเครื่องดื่มที่ไม่ดีต่อสุขภาพ; โทรทัศน์ดิจิทัล; เด็ก เยาวชน และครอบครัว

เอกสารอ้างอิง

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. โครงการพัฒนางานวิจัยเชิงนโยบาย เพื่่อลดปัญหาภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนในเด็กไทย. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2563.

Kelly B, Vandevijvere S, Ng S, Adams J, Allemandi L, Bahena-Espina L, et al. Global benchmarking of children’s exposure to television advertising of unhealthy foods and beverages across 22 countries. Obes Rev 2019;20 Suppl 2:116-28.

Leite FHM, Mais LA, Ricardo CZ, Andrade GC, Guimarães JS, Claro RM, et al. Nutritional quality of foods and non-alcoholic beverages advertised on Brazilian free-to-air television: a cross-sectional study. BMC Public Health 2020;20(1):385.

Guimarães JS, Mais LA, Marrocos Leite FH, Horta PM, Santana MO, Martins APB, et al. Ultra-processed food and beverage advertising on Brazilian television by International Network for Food and Obesity/Non-Communicable Diseases Research, Monitoring and Action Support Benchmark. Public Health Nutrition 2020;23(15):2657-62.

Chandon P, Wansink B. Does food marketing need to make us fat? A review and solutions. Nutrition Reviews 2012;70(10):571-93.

Seiders K, Petty RD. Obesity and the role of food marketing: a policy analysis of issues and remedies. Journal of Public Policy & Marketing 2004;23(2):153-69.

Smith R, Kelly B, Yeatman H, Boyland E. Food marketing influences children’s attitudes, preferences and consumption: a systematic critical review. Nutrients 2019;11(4):875.

Sadeghirad B, Duhaney T, Motaghipisheh S, Campbell NRC, Johnston BC. Influence of unhealthy food and beverage marketing on children’s dietary intake and preference: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Obesity Reviews 2016;17(10):945-59.

Norman J, Kelly B, McMahon AT, Boyland E, Chapman K, King L. Remember me? Exposure to unfamiliar food brands in television advertising and online advergames drives children’s brand recognition, attitudes, and desire to eat foods: a secondary analysis from a crossover experimental-control ctudy with randomization at the group level. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics 2020;120(1):120-9.

Nielsen Thailand. Advertising information service: total advertising expenditure includes all industries. Bangkok: Nielsen Thailand; 2022.

Kehinde O, Ogunnaike O, Akinbode M, Aka D. Effective Advertising: Tool for achieving client-customer relationships. Researchjournali’s Journal of Media Studies 2016;2:1-18.

สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่่งชาติ (กสทช). พระราชบัญญัติการประกอบ

กิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทััศน์์ พ.ศ. 2551. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 125, ตอนที่ 42 ก (ลงวันที่ 4 มีนาคม 2551).

ปวรรศ จันทร์เพ็ญ. กลยุทธ์ใหม่กับโฆษณาแฝงในปัจจุบัน. นิเทศสยามปริทัศน์ 2556;12(13):101-7.

Williams K, Petrosky A, Hernandez E, Page R. Product placement effectiveness: revisited and renewed. Journal of Management & Marketing Research 2011;7:132-55.

ต่อตระกูล อุบลวัตร. พฤติกรรมการชม ทัศนคติ และการจดจำตราสินค้าที่ใช้กลยุทธ์การโฆษณาแฝงในละครซิทคอมเรื่อง “บ้านนี้มีรัก” ของผู้ชมโทรทัศน์ในกรุงเทพมหานคร. วารสารเกษมบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต 2556;14(1):101-15.

บดินทร์ เดชาบุญรณานนท์, ชเณษฎ์นิจ สิทธิวาณิชย์กุล, ชโลมทิพย์ แซ่ตั้ง, พงศกร ภานุมาตรัศมี, อุไรรัช โฉมแก้ว, อธิบดี จันทร์ฉาย. รูปแบบของโฆษณาแฝงและการรับรู้ของผู้ชมในคลั่งฟรีแดย์เดอะซีรีส์ 7. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์ 2561;ธันวาคม 2561(ฉบับเสริม):70-81.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 96, ตอนที่ 79 (ลงวันที่ 11 พฤษภาคม 2522).

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 พ.ศ. 2561 เรื่องอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการและค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135, ตอนพิเศษ 264 ง (ลงวันที่ 22 ตุลาคม 2561).

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาเรื่องหลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2564. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 138, ตอนพิเศษ 73 ง (ลงวันที่ 30 มีนาคม 2564).

Backholer K, Sing F. Controls on the marketing of food and non-alcoholic beverages to children in Thailand: Legislative options and regulatory design. Bangkok: UNICEF Thailand Country Office; 2020.

สรีรโรจน์ สุกมลสันต์, วรรณา ศรีวิริยานุภาพ, วิทยา กุลสมบูรณ์. การโฆษณาในรายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการกำกับดูแล. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2557;8(2):210-20.

นงนุช ใจชื่น. โครงการเสริมสร้างสื่อมวลชนศึกษาเพื่อสุขภาพ. การโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มในรายการโทรทัศน์สำหรับเด็กและเยาวชน: ช่องว่างและวิกฤตการควบคุม. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2559;10(4):377-93.

TV Digital Watch. เรตติ้งช่องทีวีดิจิทัล เดือนมีนาคม พ.ศ. 2565 [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 8 เม.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.tvdigitalwatch.com/rating3group-mar65/

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 182) พ.ศ. 2541 เรื่อง ฉลากโภชนาการ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 115, ตอนพิเศษ 47 ง (ลงวันที่ 11 มิถุนายน 2541).

สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. การจำแนกอาหาร ขนม นม และ เครื่องดื่มตามมาตรฐานโภชนาการ (ฉบับทดลองใช้ครั้งที่ 2). นครปฐม: สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ; 2557.

สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. คู่มือการจำแนกอาหาร ขนม นม และ เครื่องดื่มตามมาตรฐานโภชนาการสำหรับเด็กอายุ 3-15 ปี (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพมหานคร: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2560.

มีเดียมอนิเตอร์. การศึกษาโฆษณาตรงและโฆษณาแฝงทางสถานีโทรทัศน์ 3 5 7 และ 9. กรุงเทพมหานคร: มีเดียมอนิเตอร์; 2552.

นงนุช จินดารัตนพรรณ์, สิรินทร์ยา พูลเกิด. โครงการการติดตามการตลาดที่เกี่ยวข้องกับอาหารและเครื่องดื่มสำหรับเด็กและเยาวชนผ่านสื่อโทรทัศน์ และยูทูบ. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2565.

คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. ประกาศคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. เรื่อง หลักณฑ์การจัดทำผังรายการสำหรับการให้บริการกระจายเสียงหรือโทรทัศน์, ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 130, ตอนพิเศษ 27 ง (ลงวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2556).

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การมีอุปกรณ์รับชมรายการโทรทัศน์ในครัวเรือน พ.ศ. 2562. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2562.

สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช). โฆษณาแฝง. กรุงเทพมหานคร: สำนักคุ้มครองผู้บริโภคในกิจการกระจายเสียงและโทรทัศน์ (บส.) [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 1 มี.ค. 2565]. แหล่งข้อมูล: http://bcp.nbtc.go.th/th/detail/2017-01-25-17-43-28

พนา ทองมีอาคม. โฆษณาแฝงไม่ใช่โฆษณา. กรุงเทพมหานคร: สมาคมนักข่าววิทยุ และโทรทัศน์ไทยผ่าน สภาวิชาชีพข่าว วิทยุ และโทรทัศน์ไทย; 2556.

Zimbardo PG, Weber AL, Johnson RL. Psychology core concepts. 4 ed. Boston: Allyn and Bacon; 2003.

Buijzen M, Schuurman J, Bomhof E. Associations between children’s television advertising exposure and their food consumption patterns: a household diary-survey study. Appetite 2008;50:231-9.

Carter OB, Patterson LJ, Donovan RJ, Ewing MT, Roberts CM. Children’s understanding of the selling versus persuasive intent of junk food advertising: implications for regulation. Social Science & Medicine 2011;72(6):962-8.

Auty S, Lewis C. Exploring children’s choice: the reminder effect of product placement. Psychology & Marketing 2004;21(9):697-713.

Toomey DA, Francis AL. Branded product placement and pre-teenaged consumers: influence on brand preference and choice. Young Consumers 2013;14(2):180-92.

Techawachirakul P. Product Placement in Psychological Perspective. Journal of Behavioral Science for Development 2016;8(2):17-35.

ฉลอง ภิรมย์รัตน์. จิตวิทยาสังคม. กรุงเทพมหานคร: ประจักษ์การพิมพ์; 2521.

สกนธ์ ภู่งามดี. การวางแผนในงานโฆษณา. กรุงเทพมหานคร: บุ๊ค พอยต์; 2547.

Australian Association of National Advertisers (AANA). Food and Beverages Advertising Code, (2021). [Internet]. 2021 [cited 2022 Mar 5]. Available from: https://aana.com.au/self-regulation/codes-guidelines/food-andbeverages-code/