การโฆษณาสินค้าประเภทอาหารและเครื่องดื่มทางโทรทัศน์ดิจิทัลและยูทูบที่ไม่เหมาะสมต่อการส่งเสริมการมีสุขภาพที่ดี

นงนุช จินดารัตนาภรณ์

ผู้แต่ง

นงนุช จินดารัตนาภรณ์

บทคัดย่อ

นงนุช จินดารัตนาภรณ์
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจการโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมทางโทรทัศน์ดิจิทัลและยูทูบของประเทศไทย โดยใช้การบันทึกรายการโทรทัศน์ดิจิทัลจำนวน 2 ช่อง เก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างวันที่ 5-11 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 ในวันจันทร์-ศุกร์ ช่วงเวลา 15.00-20.00 น. และ 20.30-22.30 น. และวันเสาร์-อาทิตย์ ช่วงเวลา 06.00-09.00 น. และ 15.00-20.00 น. ส่วนยูทูบคัดเลือกช่องยูทูบเบอร์ที่มีผู้ติดตามสูงสุด 3 อันดับแรกของประเทศไทย วิเคราะห์โฆษณาตรงเฉพาะโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมตามหลักเกณฑ์การจำแนกอาหาร ผลการศึกษาพบว่า โฆษณาอาหารและเครื่องดื่มทั้งทางโทรทัศน์ดิจิทัลและยูทูบมีโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมมากกว่าอาหารและเครื่องดื่มที่เหมาะสม เนื้อหาของการโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมส่วนใหญ่มุ่งเสนอการบริโภคสินค้าทำให้เกิดอารมณ์และความรู้สึกที่ดี เช่น อร่อย ความสุข ความสนุกสนาน และความสดชื่น และตัวอย่างอาหารมีวัตถุดิบและสารอาหารที่ดี เป็นประโยชน์ต่อร่างกายและความสวยความงาม รวมทั้งการโฆษณาการส่งเสริมการตลาดด้วยการลด แลก แจก แถม และการชิงโชคที่มีรางวัล ข้อมูลค่าสูง กฎหมายที่บังคับใช้ในปัจจุบันยังไม่มีการควบคุมที่ครอบคลุมโฆษณาเหล่านี้ ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรปรับปรุงกฎหมาย เพื่อควบคุมเนื้อหาการโฆษณาอาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมของประเทศไทยต่อไป

คำสำคัญ: การโฆษณา; อาหารและเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสม; โทรทัศน์ดิจิทัล; ยูทูบ

เอกสารอ้างอิง

Kehinde O, Ogunnaike O, Akinbode M, Aka D. Effective advertising: tool for achieving client-customer relationships. Journal of Media Studies 2016;2:1-18.

Nielsen Thailand. Advertising information service: total advertising expenditure includes all industries. Bangkok: Nielsen Thailand; 2022.

Kelly B, Vandevijvere S, Ng S, Adams J, Allemandi L, Bahena-Espina L, et al. Global benchmarking of children’s exposure to television advertising of unhealthy foods and beverages across 22 countries. Obes Rev 2019;20 (Suppl 2):116-28.

Leite FHM, Mais LA, Ricardo CZ, Andrade GC, Guimarães JS, Claro RM, et al. Nutritional quality of foods and non-alcoholic beverages advertised on Brazilian free-to-air television: a cross-sectional study. BMC Public Health 2020;20(1):385.

Soares Guimarães J, Mais LA, Marrocos Leite FH, Horta PM, Oliveira Santana M, Martins APB, et al. Ultraprocessed food and beverage advertising on Brazilian television by International Network for Food and Obesity/Non-Communicable Diseases Research, Monitoring and Action Support benchmark. Public Health Nutr 2020;23(15):2657-62.

Coates AE, Hardman CA, Halford JCG, Christiansen P, Boyland EJ. Food and beverage cues featured in YouTube videos of social media influencers popular with children: an exploratory study. Frontiers in Psychology 2019;10:2142.

Tan L, Ng SH, Omar A, Karupaiah T. What’s on YouTube? a case study on food and beverage advertising in videos targeted at children on social media. Childhood Obesity 2018;14(5):280-90.

Jaichuen N, Vandevijvere S, Kelly B, Vongmongkol V, Phulkerd S, Tangcharoensathien V. Unhealthy food and non-alcoholic beverages advertising on children, youth and family free and digital television program. BMC Public Health Journal 2018;18(1):737.

สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. คู่มือการจำแนกอาหาร ขนม นม และเครื่องดื่มตามมาตรฐานโภชนาการสำหรับเด็กอายุ 3-15 ปี (ฉบับปรับปรุง). นนทบุรี: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2560.

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. โครงการพัฒนางานวิจัยเชิงนโยบายเพื่อลดปัญหาภาวะอ้วนและโรคอ้วนในเด็กไทย. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2563.

World Health Organization. Set of recommendations on the marketing of foods and non-alcoholic beverages to children. Geneva: World Health Organization; 2010.

Chandon P, Wansink B. Does food marketing need to make us fat? A review and solutions. Nutr Rev 2012;70(10):571-93.

Seiders K, Petty RD. Obesity and the role of food marketing: a policy analysis of issues and remedies. Journal of Public Policy & Marketing 2004;23(2):153-69.

Smith R, Kelly B, Yeatman H, Boyland E. Food marketing influences children’s attitudes, preferences and consumption: a systematic critical review. Nutrients 2019;11(4):875.

Sadeghirad B, Duhaney T, Motaghipisheh S, Campbell NRC, Johnston BC. Influence of unhealthy food and beverage marketing on children’s dietary intake and preference: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Obesity Reviews 2016;17(10):945-59.

นงนุช ใจชื่น, วาทินี คุณเผือก, สิรินทร์ยา พูลเกิด, ทักษพล ธรรมรังสี. อุตสาหกรรมอาหาร กลยุทธ์การสื่อสารการตลาด และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับอาหารและเครื่องดื่มของประเทศไทย. วารสารศาสตร์ 2558;8(2):171-90.

สรีรัง สุกมลสันต์, วรรณา ศรีวิริยานุภาพ, วิทยา กุลสมบูรณ์. การโฆษณาในรายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการกำกับดูแล. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข 2557;8(2):210-20.

Jaichuen N. Media Monitor. Food and beverages advertising on children’s television programs: a loophole and control crisis. Journal of Health Systems Research 2016;10(4):377-93.

Jaichuen N, Vongmongkol V, Suphanchaimat R, Sasiwatpaisit N, Tangcharoensathien V. Food marketing in Facebook to Thai children and youth: the assessment of Thai regulations. International Journal of Environmental Research and Public Health 2019;16:1204.

TV Digital Watch. เรตติ้งช่องทีวีดิจิทัล เดือน มีนาคม 65 [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 8 ก.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.tvdigitalwatch.com/rating3group-mar65/

Coates AE, Hardman CA, Halford JCG, Christiansen P, Boyland EJ. Social media influencer marketing and children’s food intake: a randomized trial. Pediatrics 2019;143(4):e20182554.

Coates AE, Hardman CA, Halford JCG, Christiansen P, Boyland EJ. The effect of influencer marketing of food and a “protective” advertising disclosure on children’s food intake. Pediatric Obesity. 2019;14(10):e12540.

Social Blade. Top 100 YouTubers in Thailand sorted by subscribers [Internet]. 2022 [cited 2022 Apr 19]. Available from: https://socialblade.com/youtube/top/country/th/mostsubscribed.

กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 182) พ.ศ. 2541. เรื่อง ฉลากโภชนาการ (2541) [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 1 ก.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://food.fda.moph.go.th/law/data/announ_moph/P182.PDF

นงนุช จินดารัตนาภรณ์, สิรินทร์ยา พูลเกิด. โครงการการติดตามการตลาดที่เกี่ยวข้องกับอาหารและเครื่องดื่มสำหรับเด็กและเยาวชนผ่านสื่อโทรทัศน์และ YouTube. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2565.

คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. ประกาศคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. เรื่อง หลักเกณฑ์การจัดทำผังรายการสำหรับการให้บริการกระจายเสียงหรือโทรทัศน์, ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 130, ตอนพิเศษ ง (27 กุมภาพันธ์ 2556).

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การมีอุปกรณ์รับชมรายการโทรทัศน์ในครัวเรือน พ.ศ. 2562. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2562.

LadyBee. โพสต์ช่วงเวลาไหนถึงจะปัง! รวมเวลาโพสต์ของทุกแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 1 ก.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.thumbsup.in.th/social-media-post-time.

Beeyond Channel. ลงคลิปตอนไหน ได้ยอดวิวเยอะ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 1 เม.ย. 2565]. แหล่งข้อมูล: https://www.youtube.com/watch?v=86xjMG1HQt4

Galcheva SV, Iotova VM, Stratev VK. Television food advertising directed towards Bulgarian children. Arch Dis Child 2008;93(10):857-61.

Gallus S, Borroni E, Stival C, Kaur S, Davoli S, Lugo A, et al. Food advertising during children’s television programmes in Italy. Public Health Nutrition 2021;24(14):4663-70.

Kontsevaya AV, Imaeva AE, Balanova YA, Kapustina AV, Breda J, Jewell JM, et al. The extent and nature of television food advertising to children and adolescents in the Russian Federation. Public Health Nutrition 2020;23(11):1868-76.

Sixsmith R, Furnham A. A content analysis of British food advertisements aimed at children and adults. Health Promotion International 2009;25(1):24-32.

Ministry of Food and Drug Safety. Enforcement Decree of the Food Labeling and Advertising Act (2020) [Internet]. [cited 2021 Sep 1]. Available from: https://food.chemlinked.com/database/view/1890

Kim S, Lee Y, Yoon J, Chung SJ, Lee SK, Kim H. Restriction of television food advertising in South Korea: impact on advertising of food companies. Health Promotion International 2013;28(1):17-25.

Keller A, Bucher Della Torre S. Sugar-sweetened beverages and obesity among children and adolescents: a review of systematic literature reviews. Childhood Obesity 2015;11(4):338-46.

Luger M, Lafontan M, Bes-Rastrollo M, Winzer E, Yumuk V, Farpour-Lambert N. Sugar-sweetened beverages and weight gain in children and adults: a systematic review from 2013 to 2015 and a comparison with previous studies. Obesity Facts. 2017;10(6):674-93.

Taillie LS, Busey E, Stoltze FM, Dillman Carpentier FR. Governmental policies to reduce unhealthy food marketing to children. Nutrition Reviews 2019;77(11):787-816.

Food and Agriculture Organization of the United Nations, Pan American Health Organization. Questions and answers about the Children Food Act. Santiago: Food and Agriculture Organization of the United Nations and Pan American Health Organization; 2019.

Dillman Carpentier FR, Correa T, Reyes M, Taillie LS. Evaluating the impact of Chile’s marketing regulation of unhealthy foods and beverages: preschool and adolescent children’s changes in exposure to food advertising on television. Public Health Nutrition 2020;23(4):747-55.

Jensen ML, Carpentier FD, Adair L, Corvalán C, Popkin BM, Taillie LS. Examining Chile’s unique food marketing policy: TV advertising and dietary intake in preschool children, a pre- and post-policy study. Pediatric Obesity 2021;16(4):e12735.

Correa T, Reyes M, Taillie LS, Corvalán C, Dillman Carpentier FR. Food advertising on television before and after a National Unhealthy Food Marketing Regulation in Chile, 2016-2017. American Journal of Public Health 2020;110(7):1054-9.

Piaget J, Inhelder B, Sinclair H, Pomerans AJ. Memory and intelligence. London: Routledge and Kegan Paul; 1973.

Salkind NJ. An introduction to theories of human development. Kansas: SAGE Publications; 2004.

Russell T, Verrill G. Kleppner’s advertising procedure. New Jersey: Prentice Hall; 1993.

พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 96, ตอนที่ 79 (ลงวันที่ 13 พฤษภาคม 2522).

สมาคมโฆษณาแห่งประเทศไทย. แนวปฏิบัติในการโฆษณาและสื่อสารการตลาด แนวปฏิบัติเดี่ยวกับห้องการค้านานาชาติ ฉบับปรับปรุงปี ค.ศ. 2018. กรุงเทพมหานคร: นิวไวเต๊ก; 2564.

นันทนา วงษ์ไทย. การวิเคราะห์วาทกรรมความงามในโฆษณาเครื่องดื่มเพื่อความงาม. วารสารมนุษยศาสตร์ 2556;20(1):77-107.

West R, Turner L. Introducing communication theory: analysis and application. 7th ed. New York: McGraw Hill; 2020.

Voelker DK, Reel JJ, Greenleaf C. Weight status and body image perceptions in adolescents: current perspectives. Adolescent Health, Medicine and Therapeutics 2015;6:149-58.

Kim JH. Recognition of body image and food behavior factors among middle school students in San Francisco area. Nutrition Research and Practice 2007;1(1):36-41.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 1 ก.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://food.fda.moph.go.th/law/data/announ_fda/No.394.pdf

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2564. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 138, ตอนพิเศษ 73 ง (ลงวันที่ 30 มีนาคม 2564).

สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค. กฎกระทรวง ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2534) ออกตามความในพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 108, ตอนที่ 102 (ลงวันที่ 11 มิถุนายน 2534).