การศึกษาสถานการณ์ระบบอาหารของประเทศไทยในรอบทศวรรษ

บทคัดย่อ

จงจิตต์ ฤทธิรงค์
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล จังหวัดนครปฐม

ภัทราภรณ์ จึงเลิศศิริ
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล จังหวัดนครปฐม

พิมลพรรณ นิตย์นรา
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล จังหวัดนครปฐม  


บทคัดย่อ
ระบบอาหารของประเทศไทยมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมสุขภาพและเสริมสร้างระบบอาหารให้กับประชากรโลกในปริมาณมาก การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในระบบอาหารมาจากหลายปัจจัย เช่น ภัยพิบัติทางธรรมชาติ สภาพภูมิอากาศ กระบวนการผลิต และกลไกของตลาดโลก ส่งผลต่อระบบอาหารไทยอย่างเลี่ยงไม่ได้ การศึกษาสถานการณ์และการเปลี่ยนแปลงในรอบทศวรรษระหว่าง พ.ศ. 2553-2564 เพื่อเสนอข้อมูลจากการทบทวนวรรณกรรมสถานการณ์ระบบอาหารใน 7 มิติของประเทศไทย เพื่อเสนอสถานการณ์ให้ภาคส่วนต่างๆ ตระหนักถึงภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นต่อระบบอาหารตลอดโซ่อุปทานอาหารใน 7 มิติตามกรอบแนวคิดของ Gustafson D และคณะ พบว่า (1) การได้รับสารอาหารอย่างเพียงพอขึ้นอยู่กับพฤติกรรมของผู้บริโภคที่แตกต่างตามวัยและความนิยมอาหารแบบตะวันตกและอาหารสำเร็จรูปเพิ่มมากขึ้นในเด็กและเยาวชน (2) เสถียรภาพของระบบนิเวศได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศซึ่งมีผลกระทบแตกต่างตามพื้นที่ (3) ความสามารถในการซื้ออาหารและการมีอาหารในปริมาณที่เพียงพอ มีแนวโน้มลดลงจากราคาอาหารที่สูงขึ้น (4) ความเป็นอยู่ที่ดีทางสังคมวัฒนธรรมมีการเปลี่ยนแปลง อันเห็นได้จากค่าจ้างที่ต่ำในภาคเกษตรกรรมที่ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพอย่างมีคุณภาพและอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช (5) ความยืดหยุ่นหรือการฟื้นคืนซึ่งมีข้อทักทายคือพื้นที่เกษตรกรรมและจำนวนแรงงานภาคเกษตรที่ลดลง และจำเป็นต้องมีระบบสำรองอาหารเพื่อบรรเทาความยากลำบากเมื่อเกิดภัยพิบัติ (6) ความปลอดภัยทางอาหารพบปัญหาสารเคมีและยาปฏิชีวนะตกค้างในอาหารในระดับที่เป็นอันตราย (7) การลดของเสียและการสูญเสียอาหารที่ควรส่งเสริมให้เกิดการตระหนักถึงคุณค่าของอาหารและปัญหาปริมาณขยะอาหารที่สูงขึ้น ผลการศึกษาช่วยสร้างความตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลง และนำไปสู่การปรับตัวให้ทันต่อสถานการณ์ การเก็บข้อมูลเพื่อจัดทำและวิเคราะห์ตัวชี้วัดช่วยให้หน่วยงานสามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพและลดความรุนแรงของปัญหาที่คาดว่าจะเกิดขึ้นต่อระบบอาหารที่คาดว่าจะเกิดขึ้น การศึกษานี้เป็นเพียงการรวบรวมข้อมูลที่เข้าถึงได้ผ่านอินเทอร์เน็ตเท่านั้น ซึ่งไม่สามารถนำข้อมูลที่อาจมีอยู่ในหน่วยงานและไม่เปิดเผยและนำเสนอต่อสาธารณะ  


คำสำคัญ: ระบบอาหาร; ความมั่นคงทางอาหาร; ห่วงโซ่อุุปทานอาหาร