บทบาทศูนย์วิจัยปัญหาสุรากับนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว; อภิญญา เลาหประภานนท์; รัตติยา อักษรทอง

ผู้แต่ง

อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช
อภิญญา เลาหประภานนท์ ศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช
รัตติยา อักษรทอง ศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว
สำานักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

อภิญญา เลาหประภานนท์
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

รัตติยา อักษรทอง
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ
เมื่อมองย้อนไปในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา จะมองเห็นความก้าวหน้าในการดำเนินมาตรการควบคุมปัญหาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ บทความชิ้นนี้ได้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับบทบาทของศูนย์วิจัยปัญหาสุราในฐานะศูนย์วิชาการที่สนับสนุนการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยแบ่งสถานการณ์ออกเป็น 2 ช่วงเวลา โดยใช้การออก พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 เป็นจุดตัด ความแตกต่างของความเคลื่อนไหวทางสังคมเพื่อสนับสนุนมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ คือ ในช่วงก่อนมี พ.ร.บ. บทบาทของภาควิชาการเน้นไปที่การจัดทำข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับผลกระทบจากแอลกอฮอล์ในประเทศไทยและใช้การอ้างอิงตัวอย่างมาตรการจากต่างประเทศเพื่อสนับสนุนการเคลื่อนไหวของภาคประชาสังคม ซึ่งทำให้เกิดแคมเปญรณรงค์ที่สำคัญขึ้นในช่วงเวลานี้ หลังจากการเคลื่อนไหวในประเด็นการควบคุมที่หลากหลายผ่านไปสักระยะหนึ่งจึงเกิดการหลอมรวมเอามาตรการต่างๆ มาสร้างเป็น พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การเคลื่อนไหวของทุกภาคส่วนจึงมีเป้าหมายที่ชัดเจน คือ การผลักดัน พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 หลังจากมี พ.ร.บ. ดังกล่าวออกมาแล้ว พร้อมกันนั้นแต่ละภาคส่วนที่ร่วมเคลื่อนไหวก็มีสถานะที่เป็นองค์กรที่มีความเป็นทางการมากขึ้น ประเด็นความเคลื่อนไหวในระยะนี้มุ่งเน้นการสนับสนุนมาตรการที่ระบุไว้ใน พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการผลักดันมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มเติม เช่น การจำกัดการจำหน่ายรอบสถานศึกษา ซึ่งมี ศวส. เป็นหน่วยงานสนับสนุนทางวิชาการที่สำคัญ การขับเคลื่อนทั้งหมดได้ส่งผลเชิงประจักษ์เป็นการลดลงของปริมาณการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จากเดิมที่เฉลี่ยประมาณ 8 กรัมของแอลกอฮอล์ต่อหัวต่อปี มาเป็น 7 กรัมต่อหัวต่อปี ในช่วงเวลาหลังจากการบังคับใช้ พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551

คำสำคัญ: การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์; ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ; การขับเคลื่อนทางสังคม

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Global status report on alcohol and health 2018 [Internet]. Switzerland: World Health Organization; 2018 [cited 2021 Jan 2]. Available from:file:///C:/Users/Admin/Downloads/9789241565639-eng.pdf.

World Health Organization. SAFER: Preventing and reducing alcohol-related harms [Internet]. Switzerland:World Health Organization; 2018 [cited 2021 Jan 2]. Available from:https://www.who.int/substance_abuse/safer/msb_safer_framework.pdf

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. ความเป็นมา [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: 2552 [สืบค้นเมื่อ 6 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=5267

Monteiro MG. The road to a world health organization global strategy for reducing the harmful use of alcohol. Alcohol Res Health. 2011;34(2):257-260.

มูลนิธิเมาไม่ขับ. เกี่ยวกับมูลนิธิ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 19 ก.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.ddd.or.th/pages/view/aboutus

Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemp. Drug Probl. 2009;36:245-281.

มติชน. ทำไมต้องมี พรบ.คุมน้ำเมา [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2551 [สืบค้นเมื่อ 6 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://shortest.link/wcK

บัณฑิต ศรไพศาล, จุฑาภรณ์ แก้วมุงคุณ. การควบคุมปัญหาแอลกอฮอล์ด้วยกฎหมายเอกสารวิชาการประกอบการพิจารณาพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2550 [สืบค้นเมื่อ 6 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://kb.hsri.or.th/dspace/handle /11228/3432

Jarungthammachote H. เบียร์ช้างไทย จะไปสร้างความแข็งแกร่งให้ตลาดทุนต่างประเทศ อีกแล้ว? [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: The story Thailand; 2564 [สืบค้นเมื่อ 13 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.thestorythailand.com/05/02/2021/13213/

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. ธุรกิจสุรากับตลาดหลักทรัพย์. นำเสนอเวทีวิชาการนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ; 17 มีนาคม 2548; โรงแรมแอมบาสเดอร์, กรุงเทพมหานคร: 2548. หน้า 1-16.

ผู้จัดการรายวัน. ขบวนม็อบต้านช้างเพิ่มทวีคูณกว่า 6 หมื่นรายชื่อ กดดัน ก.ล.ต. [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: นิตยสารผู้จัดการ;2548 [สืบค้นเมื่อ 15 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://info.gotomanager.com/news/printnews.aspx?id=36089

Wongsawat N. ทำไม “ไทยเบฟ” ไม่เข้าซื้อขายในตลาดหุ้นไทย!? [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: BillionWay; 2563 [สืบค้นเมื่อ 13 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.billionway.co/why-thaibev-not-trade-in-thai-market/

สำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้า. ไทยเบฟยอมถอย-ม็อบฯ สลาย ตลาดอ้างข้อมูลไม่ครบ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้า; 2551 [สืบค้นเมื่อ 13 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://www.stopdrink.com/contents/view/1175%20%E0%B8%9B%E0%B8%B5

เดลินิวส์. จี้เบียร์ช้างเลิกเข้าตลาดหุ้นถาวร [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: 2551 [สืบค้นเมื่อ 13 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล:http://sumpunsermcheep.blogspot.com/2014/07/blog-post_5523.html

กรุงเทพธุรกิจ. ร้อง ก.ล.ต. แก้เกณฑ์เข้าตลาดตีกันเบียร์ช้าง [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: 2551 [สืบค้นเมื่อ 14 เม.ย.2564].แหล่งข้อมูล: http://sumpunsermcheep.blogspot.com/2014/07/blog-post_1927.html

ศรีรัช ลอยสมุทร. เหลียวหน้า แลหลัง เกาะกระแส ตีแผ่ทุกประเด็น: เจาะลึกกลยุทธิ์ธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮฮล์ในรอบ 3 ปีที่ผ่านมา [อินเทอร์เน็ต].กรุงเทพมหานคร: สหมิตรพัฒนาการพิมพ์ (1992); 2561 [สืบค้นเมื่อ 14 เม.ย. 2564] แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=6018

พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135, ตอนที่ 33 ก (ลงวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2551).

ศรีรัช ลาภใหญ่. การศึกษาสถานการณ์การติดตามการเปลี่ยนแปลงหลังการบังคับใช้กฎหมาย และผลกระทบของร้านเหล้ารอบสถานศึกษาในกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และภูมิภาค [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2560 [สืบค้นเมื่อ 14 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=6718

ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์รอบสถานศึกษา พ.ศ. 2558. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 129, ตอนพิเศษ 123 ง (ลงวันที่ 23 กรกฎาคม 2555).

นพดล กรรณิกา. การกระจายตัวและความหนาแน่นของจุดจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยรอบมหาวิทยาลัยในกรุงเทพมหานครและพื้นที่ใกล้เคียงกรณีศึกษาเปรียบเทียบการกระจายตัวจุดจำหน่ายฯ ปี พ.ศ. 2552 ปี พ.ศ. 2557 และ ปี พ.ศ. 2559 [อินเทอร์เน็ต].

สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2559 [สืบค้นเมื่อ 15 เม.ย 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=6730

ภัทรภร พลพนาธรรม. การกระจายตัวของจุดจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยรอบมหาวิทยาลัยในกรุงเทพฯ พ.ศ. 2552. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา.

ภัทรภร พลพนาธรรม. การกระจายตัวของจุดจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์รอบมหาวิทยาลัยในกรุงเทพฯ และปริมณฑลปี 2557.กรุงเทพมหานคร: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา.

ชมนาด พจนามาตร์, มนตรา พงษ์นิล, สุริย์ฉาย คิดหาทอง. รูปแบบและการเข้าถึงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของนักศึกษาในมหาวิทยาลัยเขตภาคเหนือ. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2557.

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ, หน่วยระบาดวิทยา คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. ร้านเหล้ารอบสถานศึกษา สถานการณ์ ปัญหา สู่แนวทางแก้ไขที่เหมาะสม [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2562 [สืบค้นเมื่อ 16 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=6149

พวงรัตน์ จินพล, มานิตา เจือบุญ. ระบบสารสนเทศเพื่อการแสดงความหนาแน่นของจุดจำ หน่ายสุราใกล้สถานศึกษาในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญาสุรา; 2560 [สืบค้นเมื่อ 16 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=6779

กรมสรรพสามิต. การถ่ายทอดความรู้ (KM) ซักซ้อมความเข้าใจเกี่ยวกับการตอบคำถาม Zoning [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 19 ก.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล:https://www.excise.go.th/cs/groups/public/documents/document/dwnt/mjuy/~edisp/uatucm252005.pdf

ศรีรัช ลอยสมุทร. การศึกษาผลกระทบที่เกิดจากปรากฏการณ์ลานเบียร์และกลยุทธ์ประเภทดื่มไม่อั้น (beer buffet) ของธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญาสุรา; 2560 [สืบค้นเมื่อ 17 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=5860

ผู้จัดการรายวัน. ศึกลานเบียร์ระอุอัพค่าที่ 30% [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: นิตรสารผู้จัดการ; 2548 [สืบค้นเมื่อ19 เม.ย.

. แหล่งข้อมูล: http://info.gotomanager.com/news/ printnews.aspx?id=38961

Sirintip. เผยกลยุทธ์แยบยลลานเบียร์ดึงวัยรุ่น [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ;2553 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.thaihealth.or.th/node/18355

โพสต์ทูเดย์. ลานเบียร์-บารากุเกลื่อนงานโคนมสระบุรี [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: 2556 [สืบค้นเมื่อ19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.posttoday.com/social/general/201038

MGR Online. จี้เอาผิดผู้ว่าฯแพร่ เปิดช่อง บ.น้ำเมาจัดลานเบียร์กลางเมืองท้าทาย กม. [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: ผู้จัดการออนไลน์; 2557 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://mgronline.com/qol/detail/9570000022644

เดลินิวส์. ปมร้อน “ลานเบียร์” ถูกหรือผิดกฎหมาย ขอแค่เลิกตะแบง...อยู่กันรอดแบบยาวๆ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: 2558 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.dailynews.co.th/article/360115

ธนกร วงษ์ปัญญา. รัฐคุมเข้มลานเบียร์ทำไม? ห้ามโฆษณาคนจะอยากดื่มน้อยลงไหม? [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: The standard; 2560 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://thestandard.co/beer-garden-under-government-control/Rassarin. “ลานเบียร์” ไม่ Cool แล้วเซ็นทรัลประกาศ ไม่มีลานเบียร์ครั้งแรกในรอบ 20 ปี [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: Brand Buffet; 2562 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: https://www.brandbuffet.in.th/2019/10/no-more-beer-garden-at-ctw/

อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว. ลานนม ข่มลานเบียร์ ปีใหม่ 2563 เมาแล้วขับต่ำสุดรอบ 5 ปี [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2563 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2564]. แหล่งข้อมูล: http://cas.or.th/cas/?p=7341