สถานการณ์การสร้างเสริมสุขภาวะ คนไร้บ้านในประเทศไทยปัจจุบัน

บทคัดย่อ

อนรรฆ พิทักษ์ธานิน
สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กรุงเทพมหานคร

อนุสรณ์ อำพันธ์ศรี
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ กรุงเทพมหานคร



บทคัดย่อ
คนไร้บ้าน (homeless) คือ ประชากรที่มีความเปราะบางกลุ่มหนึ่งของสังคม และประสบปัญหาทางสุขภาวะในหลาย มิติ ทั้งในมิติทางที่อยู่อาศัย มิติทางสุขภาพ มิติทางเศรษฐกิจ และมิติทางด้านสวัสดิการ ในช่วงเวลาที่ผ่านมา หน่วยงาน ทั้งภาคประชาสังคม ภาครัฐ และภาควิชาการ ได้มีส่วนร่วมอย่างสำคัญในการผลักดันและหนุนเสริมการสร้างเสริมสุขภาวะ คนไร้บ้านที่ครอบคลุมทุกมิติที่สำคัญ ที่สอดคล้องกับความหลากหลายของการเข้าสู่ภาวะไร้บ้าน ทั้งในกลุ่มประชากรที่เปราะบาง ต่อการไร้บ้าน (pre-homeless) กลุ่มประชากรที่เข้าสู่ภาวะไร้บ้านทั้งที่เป็นคนไร้บ้านหน้าใหม่ (new homeless) และ คนไร้บ้านถาวรหรือที่เข้าสู่ภาวะไร้บ้านมาเป็นเวลานาน (permanent homeless) และกลุ่มที่พ้นจากภาวะไร้บ้าน (post homeless) บทความชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เห็นภาพรวมสถานการณ์การสร้างเสริมสุขภาพคนไร้บ้านในประเทศไทย ปัจจุบัน จากการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม ภาครัฐ ภาคเอกชน และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่ได้พัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาวะจากการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายบนฐานองค์ความรู้ อย่างไรก็ดี บทความชิ้นนี้ได้พยายามชี้ให้เห็นว่าการทำงานส่งเสริมสุขภาวะคนไร้บ้านและกลุ่มเปราะบางต่อภาวะไร้บ้าน แม้จะประสบความสำเร็จ ในระดับหนึ่งในปัจจุบัน ที่สามารถสร้างระบบและเครือข่ายในระดับพื้นที่เพื่อการป้องกันและสนับสนุนสุขภาวะคนไร้บ้าน ได้อย่างครอบคลุม รวมถึงการเสริมสร้างความเข็มแข็งของภาคีเครือข่ายและแกนนำคนไร้บ้านให้เป็นกำลังหลักใน การขับเคลื่อนเชิงปฏิบัติการหรือเปลี่ยนสถานะจาก “ผู้รับ” มาเป็น “ผู้ให้” และการขับเคลื่อนนโยบายอย่างมีส่วนร่วมกับ ทุกภาคส่วน ทั้งในประเด็นด้านที่อยู่อาศัย สิทธิสวัสดิการ และคุณภาพชีวิต หากแต่ความเปลี่ยนแปลงทางสังคมเศรษฐกิจ ในอนาคต ที่นำมาสู่ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภาวะคนไร้บ้านในมิติที่แตกต่างหลากหลายจะเป็นความท้าทายสำคัญ ต่อระบบและเครือข่ายของการสร้างสุขภาวะไร้บ้านในปัจจุบัน



คำสำคัญ: คนไร้บ้าน; สุขภาวะคนไร้บ้าน; ศูนย์พักคนไร้บ้าน