การขับเคลื่อนการเข้าถึงบริการสุขภาพ ที่มีความละเอียดอ่อนต่อมิติเพศภาวะ และความเป็นชาติพันธุ์ของผู้หญิงชาติพันธุ์ ในพื้นที่เชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

รณภูมิ สามัคคีคารมย์
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จังหวัดปทุมธานี

อนุสรณ์ อำพันธ์ศรี
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ กรุงเทพมหานคร

วิวัฒน์ ตามี่
มูลนิธิพัฒนาชนกลุ่มน้อยและชาติพันธุ์ จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ
ผู้หญิงชาติพันธุ์ที่อยู่อาศัยในพื้นที่ประเทศไทย ทั้งที่มีสถานะเป็นพลเมืองของประเทศไทย และกลุ่มที่ยังมีปัญหาสถานะ ทางทะเบียนอยู่ต่างพบกับปัญหาและอุปสรรคในการมีสุขภาวะที่ดี โดยเฉพาะการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพที่เป็นปัจจัยสำคัญอย่างยิ่งในการมีสุขภาวะที่ดี ปัจจัยทางสังคมที่เป็นอุปสรรคและกีดกันผู้หญิงชาติพันธุ์ในการเข้าถึงบริการสุขภาพมีหลายปัจจัยด้วยกัน ได้แก่ ความเป็นเพศหญิง สถานะทางทะเบียน ภาษาและวัฒนธรรมชาติพันธุ์ และการอยู่อาศัยในพื้นที่ห่างไกล เป็นต้น ปัจจัยเหล่านี้เป็นปัจจัยที่เกิดจากความรุนแรงในเชิงโครงสร้างที่กระทำต่อผู้หญิงชาติพันธุ์ ดังนั้น เพื่อขจัดปัจจัยที่เป็นอุปสรรคและกีดกันการเข้าถึงบริการสุขภาพ สำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และภาคีเครือข่ายภาครัฐ ภาคประชาสังคมจึงขับเคลื่อนรูปแบบและกระบวนการในการเข้าถึงบริการสุขภาพสำหรับผู้หญิงชาติพันธุ์ที่มีความละเอียดอ่อนต่อมิติเพศภาวะและความเป็นชาติพันธุ์ ดำเนินงานผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนาด้วยวิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมของผู้หญิงชาติพันธุ์ใน 3 จังหวัด คือ เชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน จากการพัฒนารูปแบบและกระบวนการสร้างเสริมสุขภาพจำนวน 21 รูปแบบ และการนำร่องพัฒนาระบบบริการที่เป็นมิตร โดยพัฒนาต่อยอดล่ามชุมชนที่ทำหน้าที่จัดการและช่วยลดปัจจัยอุปสรรคในการเข้ารับบริการสุขภาพ อาทิ ภาษา ความรู้ ทักษะในการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยผสมผสานความรู้ทางการแพทย์เชิงชาติพันธุ์ทำให้ผู้หญิงชาติพันธุ์เข้าถึงกระบวนการสร้างเสริมสุขภาพของรัฐและการผสมผสานกับการแพทย์เชิงชาติพันธุ์มากขึ้นมีความพึงพอใจต่อการให้บริการ รวมทั้งมีความรู้ความเข้าใจในประเด็นสุขภาพและอนามัยการเจริญพันธุ์เพิ่มมากขึ้นซึ่งจะเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิภาพในการขยายผลเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพสำหรับผู้หญิงชาติพันธุ์ และเป็นพื้นฐานในการตัดสินใจเชิงนโยบาย

คำสำคัญ: ผู้หญิงชาติพันธุ์; บริการสุขภาพที่เป็นมิตร; เพศภาวะ; การแพทย์เชิงชาติพันธุ์วิทยาสิรินธร; 2549