อิทธิพลของปัจจัยแรงจูงใจด้านจิตวิทยาการสื่อสารต่อพฤติกรรมการแชร์ข่าวปลอม เกี่ยวกับโรคโควิด-19 บนสื่อสังคมออนไลน์ของผู้ใช้ในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์อิทธิพลของปัจจัยจูงใจด้านจิตวิทยาการสื่อสาร 8 ปัจจัย ที่มีต่อพฤติกรรมการแชร์ข่าวปลอมเกี่ยวกับโรคโควิด-19 บนสื่อสังคมออนไลน์ในประเทศไทย ประชากร คือ ผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์อายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไปในประเทศไทย กลุ่มตัวอย่าง 400 คน สุ่มแบบบังเอิญผ่านแบบสอบถามออนไลน์ประกอบด้วย 1. ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม 2. ปัจจัยแรงจูงใจด้านจิตวิทยาการสื่อสาร 8 ด้าน และความล้มเหลวในการตรวจจับข้าวปลอม 3. พฤติกรรมการแชร์ข่าวปลอม บน Facebook และ LINEกลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วย CFA และ SEM ด้วยโปรแกรม AMOS รวมถึง t-test และ One-way ANOVA ผลพบว่าแบบจำลอง SEM สอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ในเกณฑ์ดีเยี่ยม (χ²/df=1.06, CFI=0.99, TLI=0.99, RMSEA=0.01, SRMR=0.03) ปัจจัยทั้ง 8 มีอิทธิพลทางตรงอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.05 โดยปัจจัยเชิงลบสูงสุด คือ ความสามารถในการคิดไตร่ตรอง (β=-0.29) ส่วนปัจจัยเชิงบวกเรียงตามลำดับ ได้แก่ อัตลักษณ์ทางการเมือง (β=0.26) ปฏิสัมพันธ์เชิงสังคม (β=0.21) ความเห็นแก่ประโยชน์ผู้อื่น (β=0.20) ความไว้วางใจในข้อมูลออนไลน์ (β=0.19) ภาวะข้อมูลท่วมท้นและการแสวงหาสถานะ (β=0.17) และสัญญาณการยอมรับทางสังคม (β=0.12) ตัวแปรทั้งหมดอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 68 และไม่พบความแตกต่างตามลักษณะประชากร 6 ด้านอย่างมีนัยสำคัญ (p>0.05) ผลการวิจัยชี้ว่าการคิดไตร่ตรองเป็นกลไกป้องกันที่ทรงพลังที่สุด ขณะที่อัตลักษณ์ทางการเมืองและปฏิสัมพันธ์เชิงสังคมแบบวัฒนธรรมไทยเป็นตัวเร่งหลัก มาตรการ ลดข่าวปลอมควรมุ่งพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ สร้างความตระหนักเรื่องอคติทางการเมือง และออกแบบฟีเจอร์ชะลอการแชร์โดยอัตโนมัติ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนหรือบทความใดๆ ที่ตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิจัยและพัฒนาอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง (Online) ฉบับนี้ เป็นความคิดเห็นเฉพาะส่วนตัวของผู้เขียนและกองบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย และวารสารวิจัยและพันาอนุภูมิภาค ลุ่มน้ำโขง (Online) ไม่มีข้อผูกพันธ์ประการใดๆ อนึ่งกองบรรณาธิการวารสารยินดีรับพิจารณาบทความจากนักวิชาการ นักศึกษา ตลอดจนผู้อ่าน และผู้สนใจทั่วไป เพื่อนำลงตีพิมพ์ สำหรับบทความจะผ่านการพิจารณาจากผู้ทรงคุณวุฒิสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องทั้งภายในและภายนอกสถาบัน
เอกสารอ้างอิง
Apuke, O. D. and Omar, B. (2021). Fake news and COVID-19: Modelling the predictors of fake news sharing among social media users. Telematics and Informatics, 56, 101475. https://doi.org/10.1016/j.tele.2020.101475
Bago, B., Rand, D. G. and Pennycook, G. (2020). Fake news, fast and slow: Deliberation reduces belief in false (but not true) news headlines. Journal of Experimental Psychology: General, 149(8), 1608–1613. https://doi.org/10.1037/xge0000729
Chen, X., Sin, S. C. J., Theng, Y. L. and Lee, C. S. (2015). Why students share misinformation on social media: Motivation, gender, and study-level differences. The Journal of Academic Librarianship, 41(5), 583–592. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2015.07.003
Etikan, I., Musa, S. A. and Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1–4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
Frederick, S. (2005). Cognitive reflection and decision making. Journal of Economic Perspectives, 19(4), 25–42. https://doi.org/10.1257/089533005775196732
Grinberg, N., Joseph, K., Friedland, L., Swire-Thompson, B. and Lazer, D. (2019). Fake news on Twitter during the 2016 U.S. presidential election. Science, 363(6425), 374–378. https://doi.org/10.1126/science.aau2706
Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing cultures: The Hofstede model in context. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1–26. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1014
Human Rights Watch. (2022). World report 2022: Thailand. https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/thailand
Komin, S. (1991). Psychology of the Thai people: Values and behavioral patterns. National Institute of Development Administration.
Laato, S., Islam, A. K. M. N., Islam, M. N. and Whelan, E. (2020). What drives unverified information sharing and cyberchondria during the COVID-19 pandemic? European Journal of Information Systems, 29(3), 288–305. https://doi.org/10.1080/0960085X.2020.1770632
Lee, C. S. and Ma, L. (2012). News sharing in social media: The effect of gratifications and prior experience. Computers in Human Behavior, 28(2), 331–339. https://doi.org/10.1016/j.chb.2011.10.002
Metzger, M. J., Hartsell, E. H. and Flanagin, A. J. (2020). Cognitive dissonance or credibility? A comparison of two theoretical explanations for selective exposure to partisan news. Communication Research, 47(1), 3–28. https://doi.org/10.1177/0093650215613136
Miller, V. (2008). New media, networking and phatic culture. Convergence: The International Journal of Research into New Media Technologies, 14(4), 387–400. https://doi.org/10.1177/1354856508094659
Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.2.175
Noksri, P. and Rattanawiboonsom, V. (2022). Fake news sharing behavior on LINE application among Thai elderly users. Journal of Information Science, 40(2), 45–62.
Pennycook, G. and Rand, D. G. (2019). Lazy, not biased: Susceptibility to partisan fake news is better explained by lack of reasoning than by motivated reasoning. Cognition, 188, 39–50. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2018.06.011
Pennycook, G. and Rand, D. G. (2021). The psychology of fake news. Trends in Cognitive Sciences, 25(5), 388–402. https://doi.org/10.1016/j.tics.2021.02.007
Royal Thai Government. (2020, March 25). Thailand declared emergency decree from 26 March to 30 April 2020 to fight COVID-19.
Government Public Relations Department. https://thairesidents.com/local/thailand-declared-emergency-decree-from-26-march-to-30-april-2020-to-fight-covid-19/
Sinpeng, A. (2021). Hashtag activism: Social media and the #FreeYouth protests in Thailand. Critical Asian Studies, 53(2), 192–205. https://doi.org/10.1080/14672715.2021.1882866
Sombatpoonsiri, J. (2022). Labelling fake news: The politics of regulating disinformation in Thailand (ISEAS Perspective No. 2022/34). ISEAS–Yusof Ishak Institute. https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2022-34-labelling-fake-news-the-politics-of-regulating-disinformation-in-thailand-by-janjira-sombatpoonsiri/
Tajfel, H. and Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
Talwar, S., Dhir, A., Kaur, P., Zafar, N. and Alrasheedy, M. (2019). Why do people share fake news? Associations between the dark side of social media use and fake news sharing behavior. Journal of Retailing and Consumer Services, 51, 72–82. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.05.026
Van Bavel, J. J. and Pereira, A. (2018). The partisan brain: An identity-based model of political belief. Trends in Cognitive Sciences, 22(3), 213–224. https://doi.org/10.1016/j.tics.2018.01.004
World Health Organization. (2023). Statement on the fifteenth meeting of the IHR Emergency Committee on the COVID-19 pandemic. https://www.who.int/news/item/05-05-2023-statement-on-the-fifteenth-meeting-of-the-ihr-emergency-committee-on-the-covid-19-pandemic
