แนวทางการถ่ายทอดเทคโนโลยีการใช้ประโยชน์จากฟางข้าว สำหรับศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน ตำบลวารีสวัสดิ์ อำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ฟางข้าวเป็นผลพลอยได้ทางการเกษตรที่มีปริมาณมากในแต่ละปี โดยเฉพาะในพื้นที่ผลิตข้าวซึ่งเกษตรกรไทยนิยมจัดการฟางข้าวหลังการเก็บเกี่ยวข้าวด้วยการอัดก้อนเพื่อใช้เป็นอาหารสัตว์หรือปล่อยทิ้งไว้ในพื้นที่นา ขณะที่บางส่วนยังคงใช้วิธีการเผาทำลายเพื่อจัดการตอซังและฟางข้าวทำให้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งปัญหาดังกล่าวมีให้เห็นในพื้นที่ตำบลวารีสวัสดิ์ จังหวัดร้อยเอ็ด เช่นเดียวกัน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์การจัดการฟางข้าวของสมาชิกศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนตำบลวารีสวัสดิ์ และกำหนดแนวทางการถ่ายทอดเทคโนโลยีการใช้ประโยชน์จากฟางข้าวที่เหมาะสมและดำเนินการได้ภายใน 1 ปี ดังนั้น แนวทางการถ่ายทอดเทคโนโลยีการใช้ประโยชน์จากฟางข้าวสำหรับศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนตำบลวารีสวัสดิ์ จึงเป็นการเริ่มต้นของการหาทางออกร่วมกันในการแก้ปัญหาดังกล่าว จากการศึกษาในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2567 ถึงมกราคม 2568 โดยใช้เทคนิค Rapid Rural Appraisal (RRA) พบว่า สมาชิกของศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนตำบลวารีสวัสดิ์ มีพื้นที่ปลูกข้าว 401 ไร่ มีปริมาณฟางข้าวมากกว่า 105 ตันต่อปี โดยมีการจัดการฟางข้าวด้วยการ ใช้เป็นอาหารสัตว์ ปล่อยทิ้งในพื้นที่นา ไถกลบ และการใช้คลุมดิน สะท้อนว่าฟางข้าวในพื้นที่มีศักยภาพในการนำไปใช้ประโยชน์ แต่ยังขาดการจัดการเชิงระบบ สำหรับการค้นหาประเด็นการพัฒนาได้ใช้เทคนิค Appreciation-Influence-Control (AIC) ในการศึกษาแนวทางการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่สามารถเป็นไปได้ภายใน 1 ปี พบว่า มี 2 แนวทางหลัก คือ (2.1) การถ่ายทอดความรู้ด้านการจัดการฟางข้าวและการนำฟางข้าวไปใช้ประโยชน์ และ (2.2) การส่งเสริมและสร้างมูลค่าเพิ่มจากฟางข้าว มี 2 แนวทางย่อย ได้แก่ (ก) การส่งเสริมและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพาะเห็ดจากฟางข้าว และ (ข) การส่งเสริมการทำปุ๋ยหมักจากฟางข้าว ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นแนวทางในการออกแบบกิจกรรมถ่ายทอดเทคโนโลยี และเป็นข้อมูลสำหรับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากฟางข้าว และพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนหรือบทความใดๆ ที่ตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิจัยและพัฒนาอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง (Online) ฉบับนี้ เป็นความคิดเห็นเฉพาะส่วนตัวของผู้เขียนและกองบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย และวารสารวิจัยและพันาอนุภูมิภาค ลุ่มน้ำโขง (Online) ไม่มีข้อผูกพันธ์ประการใดๆ อนึ่งกองบรรณาธิการวารสารยินดีรับพิจารณาบทความจากนักวิชาการ นักศึกษา ตลอดจนผู้อ่าน และผู้สนใจทั่วไป เพื่อนำลงตีพิมพ์ สำหรับบทความจะผ่านการพิจารณาจากผู้ทรงคุณวุฒิสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องทั้งภายในและภายนอกสถาบัน
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2567). เกษตรฯร่วมมือภาคีเครือข่าย มุ่งเป้าลดโลกร้อน ด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ ย่อยสลายฟางข้าว. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2567, จาก เกษตรฯ ร่วมมือภาคีเครือข่าย มุ่งเป้าลดโลกร้อน ด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ ย่อยสลายฟางข้าว – กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ครุปกรณ์ ละเอียดอ่อน และ เทพพร โลมารักษ์. (2563). การใช้ประโยชน์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรที่มีในท้องถิ่นสำหรับเพาะเห็ดฟาง. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร, 38(2), 68-78.
นิตยา รื่นสุข, ประนอม มงคลบรรจง, เฉลิมชาติ ฤาไชยคาม และ วาสนา อินแถลง. (2551). การจัดการฟางข้าวในพื้นที่ทำนาอย่างต่อเนื่อง. วารสารวิชาการข้าว, 2(1), 35-46.
นิศากร สุวรรณ, ปิยะรัตน์ ทองธานี และ เยาวทิวา นามคุณ. (2568). รูปแบบการพัฒนาเทคโนโลยีเกษตรอินทรีย์สำหรับผู้สูงอายุ: ทางออกสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงทางอาหารในชุมชนด้วยแนวทางการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 44(3), 442–456.
นันทินี ศรีจุมปา และ ศิรากานต์ ขยันการ. (2554). การใช้วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรเพื่อการผลิตเห็ด. วารสารวิชาการเกษตร, 29(2), 108-118.
ยศ บริสุทธิ์. (2558). การศึกษาชุมชน: แนวคิดฐานการวิจัยและกระบวนการทางวิทยาศาสตร์. ขอนแก่น: โรงพิมพ์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ศรินยา ประทีปชนะชัย, ยุทธณรงค์ จงจันทร์, และ ธนธัช มั่นมงคล. (2567). ผลกระทบของการเผาตอซังและฟางข้าวต่อปริมาณฝุ่นละอองเชิงมวล PM2.5 ในบรรยากาศ : กรณีศึกษาของชุมชนบ้านหนองขอน ตำบลเมืองใหม่ อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา, 29(1), 129-146.
สายสกุล ฟองมูล. (2561). ผลกระทบจากการขาดแคลนแรงงานภาคการเกษตรที่มีผลต่อความมั่นคงทางด้านอาหารในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร, 37(1), 118–125.
สำนักงานเกษตรอำเภอพนมไพร. (2567) แผนพัฒนาการเกษตรระดับอำเภอ ปี 2566-2570.
สุภาภรณ์ พวงชมภู และ นงลักษณ์ สุพรรณไชยมาตย์. (2553). การพัฒนาการผลิตและการตลาดปุ๋ยอินทรีย์จากฟางข้าวของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
อดิศัย วรรธนะภูมิ และ ธรรมนูญ เฮงษฎีกุล. (2567). แนวทางการเพิ่มรายได้เกษตรกรจากการจัดการฟางข้าวเพื่อการหยุดเผาบนพื้นที่เกษตรกรรมในประเทศไทย. วารสารรัชต์ภาคย์, 18(59), 1-14.
อมิตา ขาวสุด และ ยศ บริสุทธิ์. (2568). แนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มข้าวฮางของวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกข้าวตำบลบ้านเหล่า อำเภอเจริญศิลป์ จังหวัดสกลนคร. วารสารวิจัยและพัฒนาอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง, 4(2), 75–88.
Che, Y., Zhang, B., Liu, B., Wang, J. and Zhang. H., (2024). Effects of Straw Return Rate on Soil Physicochemical Properties and Yield in Paddy Fields. Agronomy 2024, 14(8), 1-17.
Goodman, B. A. (2020). Utilization of waste straw and husks from rice production: A review. Journal of Bioresources and Bioproducts, 5(3), 143–162.
Google Earth. (2024). Google Earth map of study site. Retrieved Sep. 30, 2024, from https://earth. google.com/
Mesfin, H., Tessema, Y. M., Tirivayi, N. and Nillesen, E. (2023). Effective knowledge transmission and learning in agriculture: Evidence from a randomised training experiment in Ethiopia. Africa Development, 48(1), 213–244.
Nguyen, H. S., Bui, T. P. L. and Ngo, D. M. (2018). Sustainable rice straw management in Vietnam: Current situation, challenges and potential. 1(3), 113–120.
Nurrohkayati, A. S., Arbansyah, Anitra, V., Rasit, A. and Mahmud, H. (2024). Dissemination of organic waste crushing machine technology to accelerate the competitiveness of zero waste-based farming businesses. Indonesian Journal of Community Engagement, 10(4), 236–241.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.
Rossi, L. A. and Srai, J. S. (2024). Configuring circular by-product supply networks through public-private partnerships: A case study of rice straw stubble agri-waste in Punjab. Journal of Cleaner Production, 468, 143093.
Singh, L. and Brar, B. S. (2021). A review on rice straw management strategies. Nature Environment and Pollution Technology, 20(4), 1485–1493.
