ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลด้านเทคโนโลยีการผลิตทางการเกษตรของเกษตรกรแต่ละช่วงวัย ในอำเภอเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

       การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมและปัญหาการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการผลิตทางการเกษตร และเปรียบเทียบระดับการใช้งานระหว่างเกษตรกรแต่ละช่วงวัยในอำเภอเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 304 ราย ด้วยวิธีการสุ่มอย่างง่ายและแบบสัมภาษณ์ชนิดมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและทดสอบสมมติฐานด้วย Kruskal-Wallis H Test โดยจำแนกเกษตรกรเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ เกษตรกรรุ่นใหม่ (18–45 ปี) เกษตรกรวัยกลางคน (46–55 ปี) และเกษตรกรวัยก่อนสูงอายุและสูงอายุ (56 ปีขึ้นไป) ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรทั้งหมดใช้เทคโนโลยีดิจิทัลผ่านสมาร์ทโฟนและเรียนรู้การใช้งานด้วยตนเอง โดยนิยมใช้ยูทูบและไลน์ คิดเป็นร้อยละ 88.2 และ 87.1 ตามลำดับ มีระดับการใช้งานสูงในขั้นตอนการดูแลรักษาพืช แต่ต่ำในขั้นตอนหลังการเก็บเกี่ยวและการตลาด เมื่อเปรียบเทียบตามช่วงวัยพบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 เฉพาะในขั้นตอนการเตรียมการผลิต โดยเกษตรกรรุ่นใหม่  มีระดับการใช้งานเฉลี่ยสูงสุดแต่ไม่แตกต่างจากเกษตรกรวัยกลางคน ในขณะที่เกษตรกรวัยก่อนสูงอายุและสูงอายุ มีระดับการใช้งานต่ำสุด ส่วนขั้นตอนระหว่างและหลังการผลิตไม่พบความแตกต่างระหว่างกลุ่มอายุ ด้านปัญหาและอุปสรรค เกษตรกรวัยก่อนสูงอายุและสูงอายุเผชิญข้อจำกัดด้านสภาพร่างกายและทัศนคติด้านอัตลักษณ์ดิจิทัลที่ไม่เชื่อว่าตนเหมาะสมกับการใช้เทคโนโลยีในเชิงการเกษตร ซึ่งแตกต่างจากกลุ่มอื่นที่กังวลด้านความคุ้มค่าและต้นทุนการผลิต ข้อเสนอแนะจากการวิจัยนี้ ภาครัฐควรปรับยุทธศาสตร์จากการมุ่งเน้นการเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานไปสู่การพัฒนาทักษะดิจิทัลเชิงกลยุทธ์ โดยออกแบบหลักสูตรให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์และข้อจำกัดของเกษตรกรในแต่ละช่วงวัย เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลในการประยุกต์ใช้ทางการเกษตร และสร้างความยั่งยืนในภาคเกษตรกรรมต่อไป