การวิเคราะห์เปรียบเทียบเขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญระหว่างประเทศสาธารณรัฐเช็กและประเทศไทย

บทคัดย่อ

    บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์เปรียบเทียบเขตอำนาจ (Jurisdictional competence) ของศาลรัฐธรรมนูญระหว่างสาธารณรัฐเช็กและประเทศไทย ซึ่งต่างได้รับอิทธิพลจากรูปแบบศาลรัฐธรรมนูญภาคพื้นยุโรป โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary research) และการวิเคราะห์กฎหมายเปรียบเทียบ (Comparative law analysis) ภายใต้กรอบแนวคิดปฏิฐานนิยมทางกฎหมาย (Legal positivism) มุ่งเน้นการสังเคราะห์บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญและหลักกฎหมายมหาชน เพื่อชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างเชิงสถาบันและเหตุผลทางกฎหมายที่กำหนดขอบเขตอำนาจศาลของทั้งสองประเทศ
           ผลการศึกษาพบว่า ศาลรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐเช็กมีการปรับใช้ หลักการสนับสนุน (Principle of subsidiarity) อย่างเคร่งครัด โดยจำกัดเขตอำนาจเพียงภารกิจการพิทักษ์ความศักดิ์สิทธิ์ของรัฐธรรมนูญและการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพประชาชนผ่านทางคำร้องเรียนทางรัฐธรรมนูญ (Ústavní stížnost) เฉพาะกรณีที่ผ่านกระบวนการยุติธรรมปกติจนสิ้นกระแสความแล้ว ในขณะที่ศาลรัฐธรรมนูญไทยแม้จะมีโครงสร้างต้นแบบมาจากระบบเดียวกัน แต่กลับถูกออกแบบภายใต้ปรัชญาการปราบปรามทุจริตทางการเมือง ส่งผลให้เขตอำนาจขยายตัวครอบคลุมมิติทางการเมืองอย่างกว้างขวาง การเปรียบเทียบชี้ให้เห็นว่าการขาดการรับรองหลักการสนับสนุนที่ชัดเจนในประเทศไทยได้นำไปสู่สภาวะตุลาการธิปไตย (Juristocracy) ซึ่งส่งผลกระทบต่อหลักการแบ่งแยกอำนาจและดุลยภาพของระเบียบแห่งรัฐธรรมนูญในปัจจุบัน
          ผู้วิจัยจึงเสนอให้ปฏิรูปเขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญไทยโดยอาศัยตัวแบบของสาธารณรัฐเช็กเป็นแนวทาง ได้แก่ 1) การบัญญัติรับรองกระบวนการใช้ หลักการสนับสนุน (Principle of subsidiarity) และเงื่อนไขการเยียวยาจนถึงที่สุด (Exhaustion of Legal remedies) ให้ชัดเจนเพื่อลดภาระคดีที่ซ้ำซ้อน 2) การกำหนดเขตอำนาจแบบรายการปิด (Enumerated powers) เพื่อจำกัดการใช้ดุลพินิจตีความขยายขอบเขตอำนาจ และ 3) การโอนเขตอำนาจคดียุบพรรคการเมืองให้ศาลปกครองสูงสุดเป็นผู้ชี้ขาด ทั้งนี้ เพื่อคืนสถานการณ์เป็นผู้พิทักษ์รัฐธรรมนูญที่มีความสมดุลและสอดคล้องกับหลักนิติรัฐสากลอย่างแท้จริง