ปัญหาการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำและพิจารณาการได้รับพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไป : ศึกษาเฉพาะคดีที่ศาลมีคำพิพากษาอันถึงที่สุดให้ลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต
คำสำคัญ:
การพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไป, โทษประหารชีวิต, โทษจำคุกตลอดชีวิตบทคัดย่อ
การพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไปในคดีที่ศาลมีคำพิพากษาอันถึงที่สุดให้ลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิตของไทย ยังมีปัญหาเกี่ยวกับมาตรการในการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำและพิจารณาก่อนได้รับพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไป ส่งผลให้ระยะเวลาการรับโทษจริงไม่ได้เป็นไปตามคำพิพากษา
อันอาจนำมาสู่การกระทำความผิดซ้ำและความไม่ปลอดภัยของสังคม
จากการศึกษาแนวคิดและมาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศ เช่น สาธารณรัฐฝรั่งเศสและรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา พบว่ามีการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำก่อนการพิจารณาปล่อยตัวแบบมีเงื่อนไข
โดยมีการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำของการบังคับโทษและมีคณะกรรมการพิจารณารายบุคคลที่แน่นอนเพื่อใช้เป็นเกณฑ์ประกอบการพิจารณา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความสำนึกผิด การแก้ไขฟื้นฟู และความพร้อมของนักโทษก่อนกลับคืนสู่สังคม ตลอดจนปกป้องความปลอดภัยของสังคม ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีการลงโทษทั้งในด้านการแก้แค้นทดแทน การข่มขู่ยับยั้ง และการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำความผิด
หากประเทศไทยสามารถจัดให้มีมาตรการทั้งสองประการดังกล่าวข้างต้นนี้แล้ว ทำให้การบังคับโทษเป็นไปตามคำพิพากษาและสามารถการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำความผิดให้กลับตัวเป็นคนดีได้ ดังนั้น จึงควรต้องมีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติของกฎหมาย ดังต่อไปนี้
ประการแรก ให้มีการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษในคดีที่ศาลมีคำพิพากษาอันถึงที่สุด
ให้ลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ต้องโทษได้รับโทษในระยะเวลาที่สอดคล้องเหมาะสมกับความร้ายแรงของการกระทำความผิดและได้รับการแก้ไขฟื้นฟูอย่างแท้จริงแล้วก่อนได้รับการพระราชทานอภัยโทษ โดยบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560
ประการที่สอง ให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการพิจารณาเป็นรายบุคคล โดยประกอบด้วยผู้แทน
จากราชทัณฑ์ ผู้พิพากษา นักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ นักสังคมสงเคราะห์ และผู้เสียหายหรือครอบครัวผู้เสียหาย จะทำให้การพิจารณาปล่อยตัวนักโทษโดยคำนึงระยะเวลาการรับโทษตามคำพิพากษา การแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำความผิด และคำนึงถึงความรู้สึกและสภาพจิตใจของเหยื่อเป็นสำคัญ
งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำและพิจารณาก่อนได้รับพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไปในคดีที่ศาลมีคำพิพากษาอันถึงที่สุดให้ลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต วิเคราะห์แนวทางและกฎหมายเปรียบเทียบ เพื่อนำมาสู่ข้อเสนอแนะเชิงกฎหมายที่เหมาะสม เพื่อให้การพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไปบรรลุวัตถุประสงค์ได้อย่างแท้จริง
เอกสารอ้างอิง
ทีมข่าวอาชญากรรม, ‘ย้อนรอยคดีโหด “ฆ่าหั่นศพ” จากมุมมืดของ "ความรัก" สู่ฆาตกรรม "อำมหิต"’ (MGR Online, 25 มิถุนายน 2561) <https://mgronline.com/crime/detail/9610000063111> สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
MGR Online, ‘ย้อนรอยคดี “นพ.วิสุทธิ์” ฆาตกรรมซ่อนเงื่อนฆ่าหั่นศพเมีย’ (MGR Online, 4 สิงหาคม 2557) < https://mgronline.com/onlinesection/detail/9570000088468 > สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
The Reporters, ‘CRIME: เปิดไทม์ไลน์การต้องโทษจำคุกและการได้รับอภัยโทษของ นายสมคิด พุ่มพวง ผู้ก่อคดีฆาตกรรมต่อเนื่อง’ (The Reporters, 17 ธันวาคม 2562) <https://www.facebook.com/TheReportersTH/photos/a.2341794622737591/2497231473860571/> สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
Thai PBS, ‘ศาลตัดสินประหารชีวิต "สมคิด พุ่มพวง" ฆาตกรต่อเนื่อง’ (Thai PBS, 2 เมษายน 2564) <https://www.thaipbs.or.th/news/content/303022> สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
กรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม, ‘5 อันดับประเภทคดีที่มีอัตราการกระทำผิดซ้ำที่ได้รับการปล่อยตัวในปีงบประมาณ 2568’ (กรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม, 1 พฤศจิกายน 2568) <http://www.correct.go.th/recstats/>
สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
ข้อ 2 แห่งกฎกระทรวงกำหนดประโยชน์ของนักโทษเด็ดขาด และเงื่อนไขที่นักโทษเด็ดขาดซึ่งได้รับการลดวันต้องโทษจำคุกหรือการพักการลงโทษและได้รับการปล่อยตัวต้องปฏิบัติ พ.ศ. 2562
ปกป้อง ศรีสนิท, ‘จำคุกตลอดชีวิต ติดคุกจริงกี่ปี?’ (The101World,ค้นวันที่ 27 ธันวาคม 2562) <https://www.the101.world/blind-spot-of-thai-penitentiary-system/> สืบค้นวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568.
Jeremy Bentham, An Introduction to the Principles of Morals and Legislation (Clarendon Press 1907) 178.
ปกป้อง ศรีสนิท, ‘ระยะเวลาเพื่อความปลอดภัยของสังคม’ (2567) 4 วารสารนิติศาสตร์ 1079, 1095-1096.
Code pénal, Article 132-23 “If the sentence is life imprisonment, the minimum period of incarceration without parole (période de sûreté) is 18 years; however, the court may, by special decision, increase it to up to 22 years, or decide to reduce it.”
California Penal Code § 3041 “At a prisoner’s initial parole hearing, a BPH panel ‘shall’ set a parole date unless it determines that the gravity of the offense… requires a more lengthy period of incarceration.”
มาตรา 17 แห่งพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ ในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 พ.ศ. 2567
กฎกระทรวงกำหนดประโยชน์ของนักโทษเด็ดขาด และเงื่อนไขที่นักโทษเด็ดขาดซึ่งได้รับการลดวันต้องโทษจำคุกหรือการพักการลงโทษและได้รับการปล่อยตัวต้องปฏิบัติ พ.ศ. 2562
ข้อ 2 “การแบ่งชั้นนักโทษเด็ดขาดมีดังต่อไปนี้
(1) ชั้นเยี่ยม
(2) ชั้นดีมาก
(3) ชั้นดี
(4) ชั้นกลาง
(5) ชั้นต้องปรับปรุง
(6) ชั้นต้องปรับปรุงมาก”
ข้อ 3 “นักโทษเด็ดขาดเข้าใหม่ ให้จัดอยู่ในชั้นกลาง เว้นแต่กรณีดังต่อไปนี้..........
(5) นักโทษเด็ดขาดซึ่งกระทำความผิดในคดีอุกฉกรรจ์ คดีสะเทือนขวัญ หรือคดีที่เป็นที่สนใจของประชาชนตามที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด ให้จัดอยู่ในชั้นต้องปรับปรุงมาก”
ประกาศกระทรวงยุติธรรม เรื่อง กำหนดความผิดในคดีอุกฉกรรจ์ คดีสะเทือนขวัญ หรือคดีที่เป็นที่สนใจของประชาชน พ.ศ. 2563
ข้อ 1 “ความผิดในคดีอุกฉกรรจ์ คดีสะเทือนขวัญ หรือคดีที่เป็นที่สนใจของประชาชนดังต่อไปนี้ให้จัดชั้นนักโทษเด็ดขาดเข้าใหม่อยู่ในชั้นต้องปรับปรุงมาก”
มาตรา 8 แห่งพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ ในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 พ.ศ. 2567
มาตรา 9 แห่งพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ ในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 พ.ศ. 2567
ปกป้อง ศรีสนิท (เชิงอรรถ 10) 1084-1085.
Code pénal Article 132-23.
Code pénal Article 221-3.
Code de procédure pénale Article 729-733 and Article 712-6-712-19
California Penal Code § 1170
California Penal Code § 190
California Penal Code § 667.5(c)
California Penal Code § 1192.7(c)
California Penal Code § 667(b)-(i)
California Penal Code § 3046
California Penal Code § 190.2. “(a) The penalty for a defendant who is found guilty of murder in the first degree is death or imprisonment in the state prison for life without the possibility of parole if one or more of the following special circumstances has been found under Section 190.4 to be true…”
California Penal Code § 190 (a) “Every person guilty of murder in the first degree shall be punished by death, imprisonment in the state prison for life without the possibility of parole, or imprisonment in the state prison for a term of 25 years to life…
(b) Except as provided in subdivision”
California Penal Code § 3046 “(a) An inmate imprisoned under a life sentence shall not be paroled until he or she has served the greater of the following:
(1) A term of at least seven calendar years.
(2) A term as established pursuant to any other law that establishes a minimum term or minimum period of confinement under a life sentence before eligibility for parole.”
ThaiPBS (เชิงอรรถ 4)
Ashley Nellis and Celeste Barry, ‘The Scope and Impact of Life and Long Term Imprisonment in The United States’ (Thesentencingproject, 8 January 2025) <https://www.sentencingproject.org/reports/a-matter-of-life-the-scope-and-impact-of-life-and-long-term-imprisonment-in-the-united-states/> accessed 26 September 2025.
California Constitution, Article I, Section 28(b)(13) “To provide information to the probation department, the parole authority, and the court regarding the impact of the offense on the victim and the victim’s family and any sentencing recommendations before the sentencing of the defendant.”
