Diversion Measures under the Narcotics Code

Abstract

การค้นคว้าอิสระนี้มุ่งศึกษาเปรียบเทียบมาตรการเบี่ยงเบนคดีตามประมวลกฎหมายยาเสพติดที่ในปัจจุบัน แม้ว่าจะมองผู้เสพยาเสพติดว่าเป็นผู้ป่วย แต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องมาตรการเบี่ยงเบนคดีที่ให้ผู้เสพยาเสพติดเข้าสู่กระบวนการบำบัดได้โดยมีเงื่อนไขประการสำคัญ คือ ต้องไม่เป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ในระหว่าง
ถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นซึ่งเป็นความผิดที่มีโทษจำคุก อาจขัดต่อหลักความเสมอภาคตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยและกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองซึ่งหลักดังกล่าว
เป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน อีกทั้งการกำหนดโทษผู้เสพยาเสพติดเป็นโทษทางอาญาอาจไม่สอดคล้องกับหลักความได้สัดส่วนในการลงโทษและกฎหมายยาเสพติดสากล โดยไม่มีมาตรการลดทอนความเป็นอาชญากร
ซึ่งส่งผลให้ผู้เสพยาเสพติดยังคงถูกตีตราว่าเป็นอาชญากรและขาดระบบบูรณาการด้านการฟื้นฟูและ
การคืนคนดีสู่สังคม 

การศึกษานี้ได้นำเสนอการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบกับมาตรการเบี่ยงเบนคดีตามกฎหมายยาเสพติดในต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศโปรตุเกส ที่ใช้ระบบลดทอนความเป็นอาชญากร โดยการเสพยาเสพติดและครอบครองเพื่อเสพถือเป็นเพียงความผิดทางปกครอง พร้อมทั้งจัดให้ผู้เสพยาเสพติดเข้าสู่กระบวนการบำบัดผ่านคณะกรรมาธิการด้านยาเสพติดซึ่งช่วยลดการตีตราและเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการรักษา ขณะที่สาธารณรัฐเช็กกำหนดเกณฑ์ “ปริมาณเล็กน้อย” หากครอบครองไม่เกินเกณฑ์ดังกล่าวจะเป็นเพียงความผิดทางปกครองและให้ปรับหรือการบำบัดแทนการลงโทษอาญา

ผลการศึกษาพบว่า หากประเทศไทยนำแนวทางการเบี่ยงเบนคดีของต่างประเทศมาปรับใช้ให้เข้ากับบริบทของสังคมไทย สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน ตลอดจนการลงโทษที่เหมาะสมสอดคล้องกับแนวทางสากล จะสามารถแก้ไขปัญหาทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการใช้มาตรการเบี่ยงเบนคดีตามประมวลกฎหมาย
ยาเสพติดได้ โดยแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติ ดังต่อไปนี้

ประการแรก แก้ไขมาตรา 114 วรรคแรก เป็นข้อความว่า “ผู้ซึ่งมีหลักฐานเพียงพอว่าได้เสพหรือมีไว้ในครอบครองเพื่อเสพ หากสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ให้เข้าสู่กระบวนการบำบัดตามที่กำหนด เว้นแต่เป็นผู้ซึ่งมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้รับโทษจำคุกและอยู่ระหว่างรับโทษ เพื่อเปิดโอกาสเข้าบำบัดในทุกกรณี”

ประการที่สอง แก้ไขกฎหมายในมาตรา 162 - 164 โดยเพิ่มข้อความว่า “หรือให้ศาลสามารถมีคำสั่งบำบัดแทนการลงโทษได้ในมาตราดังกล่าว" เพื่อให้สอดคล้องต่อหลักสิทธิมนุษยชนและหลักความได้สัดส่วนของการลงโทษ ทั้งยังรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมาย