การเล่าเรื่องกับความฉลาดรู้ทางสิ่งแวดล้อมในเด็กปฐมวัย

ปรียาภรณ์ ทองชุมนุม, กมลวรรณ อังศรีสุรพร  และ รพนิตา ชอบทำกิจ

ผู้แต่ง

ปรียาภรณ์ ทองชุมนุม, กมลวรรณ อังศรีสุรพร และ รพนิตา ชอบทำกิจ สาขาวิชาการศึกษาปฐมวัย คณะศึกษาศาสตร์ มหาลัยราชภัฏจันทรเกษม

คำสำคัญ:

ความฉลาดรู้ด้านสิ่งแวดล้อม , การเล่าเรื่อง , เด็กปฐมวัย

บทคัดย่อ

แนวคิดเกี่ยวกับการเล่าเรื่องในการจัดการเรียนรู้ และการใช้การเล่าเรื่องเพื่อส่งเสริมความฉลาดรู้ทางสิ่งแวดล้อม (Eco-literacy) ของเด็กปฐมวัย โดยอาศัยการศึกษาค้นคว้าและวิเคราะห์ เป็นแนวคิดที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเด็กปฐมวัย เนื่องจากช่วยเสริมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม ควบคู่ไปกับการพัฒนาทัศนคติและพฤติกรรมที่เป็นมิตรต่อธรรมชาติ

การเล่าเรื่อง (Storytelling) ถือเป็นแนวทางการจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับลักษณะการเรียนรู้และพัฒนาการของเด็กปฐมวัย เนื่องจากช่วยกระตุ้นความสนใจ จินตนาการ และอารมณ์ของเด็ก ผ่านตัวละคร เหตุการณ์ และสถานการณ์ที่ใกล้เคียงกับชีวิตประจำวัน การเรียนรู้ผ่านเรื่องเล่าสามารถถ่ายทอดแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อมที่มีความซับซ้อนให้เด็กเข้าใจได้ง่ายขึ้น และช่วยเชื่อมโยงความรู้ไปสู่การปฏิบัติในชีวิตจริง นอกจากนี้ ยังพบว่าปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของการใช้การเล่าเรื่อง (Storytelling) เพื่อส่งเสริมความฉลาดรู้ทางสิ่งแวดล้อม (Eco-literacy) ได้แก่ ความเหมาะสมของเนื้อหาเรื่องเล่ากับพัฒนาการของเด็ก บทบาทของครู การมีส่วนร่วมของเด็ก และการเชื่อมโยงเรื่องเล่ากับกิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลาย สามารถใช้เป็นแนวทางสำหรับครูปฐมวัยในการออกแบบและจัดประสบการณ์การเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

Acuavital. (2024). Integrating storytelling with eco-activities for young learners. EduMedia.

Ágoston, T., Urbán, R., & Demetrovics, Z. (2024). How global literacy affects environmental behavior: The mediating role of eco-anxiety. Ecology and Society, 29(1), Article 4.

Ardoin, N. M., & Bowers, A. W. (2020). Early childhood environmental education: Benefits and approaches. Journal of Environmental Education, 51(2), 101–115.

Ardoin, N. M., Bowers, A. W., & Gaillard, E. (2020). Environmental education and early childhood: A review of research on fostering sustainability attitudes and behaviors. Environmental Education Research, 26(6), 841–858.

Boldermo, S., & Ødegaard, E. (2019). Children’s systems thinking and environmental awareness. Environmental Education Research, 25(4), 500–517.

Chawla, L., & Derr, V. (2020). Early childhood environmental education: A systematic review of the research literature. Journal of Environmental Education, 51(2), 77–95.

Cutter-Mackenzie, A., Loubser, C., & Lubbe, S. (2021). Developing eco-literacy in young children: Approaches and strategies for early childhood education. Early Childhood Education Journal, 49(3), 345–356.

Cutter-Mackenzie, A., & Smith, R. (2003). Ecological literacy: The “missing paradigm” in environmental education (part one). Environmental Education Research, 9(4), 497–524.

EEPro. (2021). Environmental education and storytelling for young learners. Environmental Education Journal, 12(3), 45–56.

Farantika, D., Shofwan, M., & Purwaningrum, R. (2024). Storytelling as a tool for promoting eco-literacy in early childhood education. Journal of Early Childhood Learning, 15(2), 78–92.

Fitriani, N., Suryaningsih, W., & Nugraha, I. (2021). Storytelling as an effective environmental learning strategy for early childhood. Journal of Early Childhood Research and Education, 5(2), 45–54.

Haven, K. (2007). Story proof: The science behind the startling power of story. Libraries Unlimited.

Haven, K., & Ducey, M. (2022). Crash course in storytelling. Libraries Unlimited.

Isbell, R. T., & Raines, S. C. (2023). Storytelling and story reading in early childhood: Meeting standards through traditional tales. Routledge.

Kazazoglu, S. (2025). Developing eco-literacy for sustainable living. Sustainability Education Review, 12(1), 10–22.

Kim, H., & Lee, J. (2024). Storytelling-based learning and meaning construction in early childhood education. Early Childhood Education Journal, 52(1), 45–56.

Liao, X., Wu, J., & Chen, Y. (2025). Extending the knowledge–attitude–practice model to explore the role of environmental literacy in shaping pro-environmental behavior. Acta Psychologica, 245, 104191.

Loubser, C., & Lubbe, S. (2020). Environmental education and eco-literacy in early childhood. South African Journal of Education, 40(2), 1–10.

McBride, B. B., Brewer, C. A., Berkowitz, A. R., & Borrie, W. T. (2013). Environmental literacy, ecological literacy, ecoliteracy: What do we mean and how did we get here? Ecosphere, 4(5), Article 67.

Merjovaara, A., Nousiainen, K., & Turja, L. (2024). Integrating nature-based storytelling for early childhood education. Scandinavian Journal of Educational Research, 68(4), 311–327.

Miller, S., & Pennycuff, L. (2022). The power of story: Using storytelling to improve literacy learning. Journal of Early Childhood Literacy, 22(3), 401–418.

Ninsiana, W., Septiyana, L., & Suprihatin, Y. (2024). Introducing eco-literacy to early childhood students through digital learning. Journal of Education and Learning (EduLearn), 18(1), 89–96.

Nikolajeva, M. (2021). Reading for learning: Cognitive approaches to children’s literature. John Benjamins Publishing Company.

OECD. (2021). Education for sustainable development: Guidelines and best practices. OECD Publishing.

OECD. (2024). Innovative pedagogies and learning approaches. OECD Publishing.

Orr, D. W. (1992). Ecological literacy: Education and the transition to a postmodern world. State University of New York Press.

Rahiem, M. D. H. (2021). Storytelling as a method to develop children’s moral and environmental awareness. International Journal of Early Childhood, 53(2), 189–204.

Saputri, R., & Waluyo, E. (2023). School gardening activities to improve eco-literacy in early childhood education. Journal of Environmental Education Research, 29(4), 512–525.

UNESCO. (2020). Education for sustainable development: Guidelines and recommendations. UNESCO Publishing.

UNESCO. (2022). Education for sustainable development: Learning objectives. UNESCO Publishing.

UNESCO. (2023). Education for sustainable development in early childhood: Guidelines and strategies. UNESCO Publishing.

Widodo, H. P. (2023). Storytelling as experiential learning in education. Journal of Educational Research, 116(3), 301–312.

Yang, Y. T. C., & Wu, W. C. I. (2021). Digital storytelling for enhancing student academic achievement and motivation. Computers & Education, 173, 104271.