อิทธิบาท 4 : การบริหารสถานศึกษาเชิงพุทธแบบบูรณาการ

ผู้แต่ง

  • อมรรัตน์ สุดพุ่ม มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช
  • พระครูวุฒิชัยการโกศล มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช

คำสำคัญ:

อิทธิบาท 4, การบริหารสถานศึกษา, กลยุทธ์เชิงบูรณาการ, หลักพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เป็นกลยุทธ์การบริหารสถานศึกษาเชิงบูรณาการ และเพื่อพัฒนาแนวทางการนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาใช้ในการบริหารจัดการสถานศึกษาให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ผลการศึกษาพบว่า การบูรณาการหลักอิทธิบาท 4 ประกอบด้วย ฉันทะ (ความปรารถนาที่ถูกต้อง) วิริยะ (ความเพียรพยายามอย่างต่อเนื่อง) จิตตะ (ความตั้งใจมั่นคงไม่หวั่นไหว) และวิมังสา (ปัญญาความรอบคอบในการพิจารณา) สามารถเป็นกลยุทธ์หลักในการบริหารสถานศึกษาได้อย่างมีประสิทธิผล โดยเฉพาะในการกำหนดทิศทางองค์กร การวางแผนเชิงกลยุทธ์ การจัดการทรัพยากรมนุษย์ การสร้างนวัตกรรมการเรียนรู้ และการประเมินผลเพื่อพัฒนาอย่างต่อเนื่อง การประยุกต์ใช้กลยุทธ์อิทธิบาท 4 ในการบริหารสถานศึกษาส่งผลให้เกิดสมดุลระหว่างการใช้ปัญญาและคุณธรรม  ในการตัดสินใจ การบริหารมีความโปร่งใสเป็นธรรมและยั่งยืน กลยุทธ์สามารถช่วยเสริมสร้างวัฒนธรรมองค์กรแห่งการเรียนรู้ ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และสร้างบรรยากาศการทำงานที่เอื้อต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง และยังสามารถเป็นแนวทางสำหรับผู้บริหารสถานศึกษา ในการพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพและสร้างสรรค์

เอกสารอ้างอิง

คะนอง วังฝายแก้ว. (2555). เปรียบเทียบการบริหารตามแนวพุทธศาสนากับแนวบริหารแบบตะวันตก. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.gotoknow.org/posts/443028 {18 กรกฎาคม 2568}

ประเวศ วะสี. (2558). แนวคิดการศึกษาแนวพุทธ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.roongaroon.ac.th {2 กรกฎาคม 2568}

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2551). ทำอย่างไรจึงจะเรียนเก่ง. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2553). พุทธวิธีบริหาร. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://sathlearner.blogspot.com/2007/05/blog-post.html {20 กรกฎาคม 2568}

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พุทธธรรม (ฉบับเดิม). กรุงเทพมหานคร: ดุสิตกราฟิคดีไซน์.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 16). กรุงเทพมหานคร: บริษัท เอส.อาร์.พริ้นติ้งแมสโปรดักส์ จำกัด.

พระมหาธีรพันธ์ ธีรกิตติ. (2567). พุทธศาสนากับการบริหาร [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.slideshare.net/AnchaleeBuddhaBucha/ss-26644435 {22 กรกฎาคม 2568}

พุทธทาสภิกขุ. (2544). ธรรมทัศน์ของพุทธทาสอยู่อย่างพุทธ (เล่ม 1). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.

พุทธทาสภิกขุ. (2567). อิทธิบาท 4 [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://so06.tci-thaijo.org/index.php /tmd/article/download/278115/187304/1186649?utm_source=chatgpt.com {20 กรกฎาคม 2568}

ไพฑูรย์ สินลารัตน์. (2542). ความรู้คู่คุณธรรม. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สาโรช บัวศรี. (2567). พระพุทธศาสนากับปรัชญาการศึกษา. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://oldweb.mcu.ac.th/mcutrai/menu2/Critical/06.htm {18 กรกฎาคม 2568}

สุทธิชัย ปัญญโรจน์. (2565). ประสบความสำเร็จในการบริหารโดยยึดหลักอิทธิบาท 4. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.oknation.net/blog/print.php?id=328392 {24 กรกฎาคม 2568}

สุทธิลักษณ์ อำพันวงศ์. (2543). หัวใจพระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร: ถนนประชาอุทิศราษฎร์บูรณะ.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

28-08-2026

รูปแบบการอ้างอิง

สุดพุ่ม อ., & พระครูวุฒิชัยการโกศล. (2026). อิทธิบาท 4 : การบริหารสถานศึกษาเชิงพุทธแบบบูรณาการ. มจร สุรนารีสาร, 4(2), 157–166. สืบค้น จาก https://so14.tci-thaijo.org/index.php/msjkorat/article/view/1943

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ