ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล: ทางเลือกการศึกษายุคใหม่ - สุวรรณโมสิ ศุภมัสดุวรกุล, นรบดี; วรรณไพเราะ, สุนทรี (วารสารรัฐประศาสนศาสตร์และสหวิทยาเพื่อสังคม, 2026)
บทความวิชาการนี้สังเคราะห์แนวคิด “ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล” ในฐานะทิศทางปฏิรูปการศึกษาศตวรรษที่ 21 โดยชี้ให้เห็นการเปลี่ยนผ่านจากการสอนแบบบรรยาย ไปสู่ระบบเปิดที่บูรณาการผู้เรียน ครู เทคโนโลยี เนื้อหา ชุมชนและนโยบายอย่างเป็นองค์รวม การขับเคลื่อนดังกล่าวตั้งอยู่บนฐานข้อมูลการเรียนรู้และปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อออกแบบการเรียนรู้เฉพาะบุคคล สนับสนุนการสอนที่อิงหลักฐานและยกระดับการตัดสินใจเชิงนโยบายให้แม่นยำและโปร่งใสยิ่งขึ้น ภายใต้กรอบคิดสมัยใหม่ เช่น Connectivism และกรอบสมรรถนะดิจิทัลของครู เช่น DigCompEdu องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศฯ ประกอบด้วย ผู้เรียนในบทบาทผู้กำหนดเป้าหมายและผู้ร่วมสร้างองค์ความรู้ ครูในบทบาทผู้อำนวยการเรียนรู้ แพลตฟอร์มและเครื่องมือดิจิทัล เช่น LMS วิดีโอคอนเฟอเรนซ์ แชตบอต ทรัพยากรคุณภาพและสื่อเชิงโต้ตอบ ตลอดจนแหล่งเรียนรู้แบบเปิด (OER) สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ทั้งออนไลน์ ออนไซต์และแบบผสมผสาน ชุมชนและบรรยากาศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วม รวมถึงกลไกสนับสนุนและการบริหารจัดการที่ยืดหยุ่น มีมาตรฐานและประกันคุณภาพอย่างต่อเนื่อง โดย MOOCs ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ต่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการพัฒนาทุนมนุษย์ หลักฐานเชิงกรณีจากต่างประเทศ เช่น ฟินแลนด์ สะท้อนการบูรณาการเทคโนโลยีที่มีความหมาย ครูมืออาชีพและการประเมินเพื่อพัฒนา ขณะที่บริบทไทยมีความก้าวหน้าในเชิงนโยบายและแพลตฟอร์ม เช่น Learning Management System : LMS แพลตฟอร์ม Thai MOOC และเครื่องมือคลาวด์ แต่ยังเผชิญความเหลื่อมล้ำโครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนความแตกต่างในการเข้าถึงอุปกรณ์ดิจิทัลของครัวเรือน ข้อเสนอเชิงนโยบายสรุปเป็น 8 ประการ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ชาติด้านการเรียนรู้ดิจิทัล การลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน การยกระดับสมรรถนะครู การส่งเสริมเปิดแหล่งระบบข้อมูลทางการศึกษาและการวิเคราะห์ข้อมูลระดับชาติ วัฒนธรรมการเรียนรู้ดิจิทัลและความปลอดภัยไซเบอร์ ความร่วมมือพหุภาคี และการติดตามประเมินผลเชิงระบบ บทสรุปเสนอแนวคิด “ระบบนิเวศการเรียนรู้ดิจิทัล” ที่เชื่อมวิสัยทัศน์สังคม 5.0 กับการศึกษา 4.0 เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ไร้รอยต่อ มุ่งความเสมอภาค คุณภาพและความยั่งยืน อันนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตและศักยภาพการแข่งขันของประเทศไทยในระยะยาว