การศึกษาปัจจัยพยากรณ์ของการเสียชีวิตโดดเดี่ยวในสังคมสูงวัยไทย: การประยุกต์ใช้บทเรียนจากประเทศญี่ปุ่นเพื่อการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์

สิปป์ณรงค์ กาญจนาวงศ์ไพศาล; สายัณต์ แก้วบุญเรือง

ผู้แต่ง

สิปป์ณรงค์ กาญจนาวงศ์ไพศาล วิทยาลัยการเมืองการปกครอง มหาวิทยาลัpชินวัตร 0009-0000-7969-193X
สายัณต์ แก้วบุญเรือง สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

การเสียชีวิตโดดเดี่ยว, สังคมสูงวัย, ทุนทางสังคม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความเสี่ยงและปัจจัยพยากรณ์การเสียชีวิตโดดเดี่ยวของผู้สูงอายุไทยในเขตเมือง โดยประยุกต์ใช้บทเรียนจากปรากฏการณ์โคโดคุชิของประเทศญี่ปุ่น กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุจำนวน 400 ราย ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล เครื่องมือวิจัยคือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ (MRA)

ผลการวิจัยพบว่าความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตโดดเดี่ยวในภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยปัจจัยพยากรณ์ 5 ด้าน ได้แก่ การเข้าถึงสวัสดิการรัฐ ทุนทางสังคมในชุมชน การรู้เท่าทันเทคโนโลยี ภาวะสุขภาพ และทัศนคติต่อการอยู่ลำพัง สามารถร่วมกันพยากรณ์ความเสี่ยงได้ร้อยละ 61.6 (R² = .616) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ทั้งนี้ ทัศนคติที่ปิดกั้นการช่วยเหลือเป็นปัจจัยพยากรณ์ที่มีอิทธิพลเชิงบวกสูงสุดต่อความเสี่ยง (β = .412) ในขณะที่ทุนทางสังคมและการเข้าถึงสวัสดิการรัฐเป็นปัจจัยปกป้องที่มีอิทธิพลสูงสุดในทิศทางลบต่อการเกิดความเสี่ยง ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายควรมุ่งเน้นการสร้างระบบเฝ้าระวังเชิงรุกในระดับชุมชนเมืองเพื่อลดภาวะแยกตัวทางสังคมของผู้สูงอายุ

เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566). แนวทางการจัดสวัสดิการและการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในเขตเมือง. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

อรปรียา ศิริพงษ์, พงษ์ศักดิ์ รัตนวงศ์, และ ชลิดา สุขใจ. (2567). พฤติกรรมการใช้สื่อดิจิทัลและการเข้าถึงระบบสุขภาพของผู้สูงอายุไทยในยุคสังคมสูงวัยระดับสุดยอด. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 18(2), 142-158.

Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.

Cabinet Office, Government of Japan. (2023). Annual report on the ageing society. Retrieved from https://www8.cao.go.jp/kourei/english/annualreport/index-whole.html

Green, S. B. (1991). How many subjects are required for a regression analysis? Multivariate Behavioral Research, 26(3), 499-510.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning.

Hansen, K., Lund, P., & Nielsen, M. (2025). Digital interventions for preventing unattended deaths: A European perspective. Health Policy and Technology, 14(1), 10-25. https://doi.org/10.1016/j.hlpt.2024.10.005

Krittanawong, C., et al. (2022). Social determinants of health and loneliness among older adults in Southeast Asia. The Lancet Regional Health - Southeast Asia, 5, 100-115. https://doi.org/10.1016/j.lansea.2022.100012

Nakamura, M. (2022). The silent crisis: Social isolation and the Kodokushi phenomenon in post-pandemic Japan. Journal of Japanese Studies, 48(2), 315-338.

National Police Agency of Japan. (2025). Statistics on unattended deaths and social isolation 2024. Tokyo: Government of Japan.

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.

Smith, J. A., & McNally, R. (2023). Post-pandemic social isolation: The new silent killer in aging populations. International Journal of Gerontology, 17(2), 88-102.

Tanaka, H., et al. (2024). Psychological barriers to seeking help among elderly living alone: A 2024 update on Kodokushi trends. Japanese Journal of Social Psychiatry, 33(1), 45-59.

The Japan Times. (2025, April 13). Some 58,000 older adults died alone at home in 2024: Police. Retrieved from https://www.japantimes.co.jp

Wong, S., & Chen, L. (2021). High-rise loneliness: Exploring the impact of urban housing on social capital of older people. Urban Studies Journal, 58(9), 1740-1758.